Sunday, 28 August 2011

ਭਾਰਤੀ ਖੇਡ ਜਗਤ ਦੀ ਤਰਾਸਦੀ

ਮੋਹਿਤ ਵਰਮਾ,
ਬਠਿੰਡਾ

ਅੱਜ ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਭਾਵੇਂ ਅਸੀਂ ਚੀਨ ਨੂੰ ਪਛਾੜ ਕੇ ਨੰਬਰ ਇੱਕ ਦੀ ਕੁਰਸੀ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਜਾ ਰਹੇ ਹਾਂ ਪਰ ਖੇਡਾਂ ਦੇ ਮਸਲੇ ਵਿੱਚ ਸਾਡੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਹੈਸੀਅਤ ਅਜੇ ਵੀ ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਬਾਕੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਜੀਰੋ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਖੇਡ ਜਗਤ ਦੀ ਤਰਾਸਦੀ ਹੀ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਾਡੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਇੱਕ ਸੂਬੇ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਛੋਟੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਸਾਡੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਨਾਲੋਂ ਕਈ ਦਰਜੇ ਬਿਹਤਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਤੋ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਚੀਨ, ਜਾਪਾਨ, ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ, ਨਿਊਜੀਲੈਂਡ ਵਰਗੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਖਿਡਾਰੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹੀ ਭਾਰਤੀ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਨਾਲੋਂ ਅੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਸਵਾ ਸੌ ਕਰੋੜ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਵਾਲੇ ਸਾਡੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦੀ ਕਮੀ ਹੋਵੇ ਇਹ ਤਾਂ ਨਾ ਮੁਮਕਿਨ ਹੈ। ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਬਾਕੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਸਾਡੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਨੀਵੇਂ ਦਰਜੇ ਦਾ ਕਿਉਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ? ਇਹ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਸਵਾਲ ਹੈ ਜੋ ਸਾਡੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਕਰੋੜਾਂ ਖੇਡ ਪ੍ਰੇਮੀਆਂ ਦੇ ਜਿਹਨ ਵਿੱਚ ਰੜਕਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।  ਜੇਕਰ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਨਜਰ ਮਾਰੀਏ ਤਾਂ ਪਤਾ ਚੱਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਾਡੇ ਦੇਸ਼ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਅਜਿਹੇ ਖਿਡਾਰੀ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ ਹਨ ਜਿੰਨਾਂ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਕਰਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅੱਜ ਵੀ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਧਿਆਨ ਚੰਦ, ਕਪਿਲ ਦੇਵ, ਲਾਲਾ ਅਮਰਨਾਥ, ਮਿਲਖਾ ਸਿੰਘ, ਪੀ. ਟੀ. ਊਸ਼ਾ ਆਦਿ ਕੁਝ ਅਜਿਹੇ ਖਿਡਾਰੀ ਹਨ ਜਿੰਨ•ਾਂ ਨੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਤੇ ਆਪਣਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਨਾਂਅ ਰੌਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਦੂਸਰੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਭਾਰਤੀ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਦਾ ਘਟੀਆ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨਦੇਹੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਖੇਡਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਦੂਜੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਸਾਡੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਕਰਨ ਦੀ ਜਰੂਰਤ ਹੈ। ਸਾਡੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੂਜੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਖੇਡ ਨੀਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਜ਼ਮੀਨ ਅਸਮਾਨ ਦਾ ਅੰਤਰ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਖਿਡਾਰੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹੀ ਬਿਹਤਰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਦੂਸਰੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਖੇਡ ਨੀਤੀਆਂ ਭਾਰਤ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹੀ ਉਤਸ਼ਾਹ ਵਰਧਕ ਰਹੀਆਂ ਹਨ ਜਦਕਿ ਸਾਡੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹੀ ਸਹੂਲਤਾਂ ਤੋਂ ਵਾਂਝੇ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਾਡੇ ਮੁਲਕ ਦੀਆਂ ਖੇਡ ਨੀਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਅਜੇ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸੁਧਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ।
ਲਗਭਗ ਸਾਰੀਆਂ ਹੀ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਡਾ ਦੇਸ਼ ਦੂਸਰੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਪੱਛੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਪਰ ਸਾਡੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ 'ਕੌਮੀ ਖੇਡ' ਦਾ ਦਰਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹਾਕੀ ਦੀ ਹਾਲਤ ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਹੀ ਬਦਤਰ ਹੋਈ ਪਈ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਸਾਡੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਹਾਕੀ ਨੂੰ ਕੌਮੀ ਖੇਡ ਦਾ ਦਰਜਾ ਤਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਹਾਕੀ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਵਿਤਕਰਾ ਆਮ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਬੋਰਡਾਂ ਵੱਲੋਂ ਕਰੋੜਾਂ ਰੁਪਏ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਦਕਿ ਹਾਕੀ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਬਣਦਾ ਮਿਹਨਤਾਨਾ ਦੇਣ ਤੋਂ ਵੀ ਆਨਾਕਾਨੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਤਾਜਾ ਮਸਾਲ ਕੁੱਝ ਸਮਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਭਾਰਤੀ ਹਾਕੀ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਉÎÎÎੱਠੇ ਬਵਾਲ ਤੋਂ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਦੀ ਲਗਭਗ ਇੱਕ ਕਰੋੜ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਰਕਮ ਬੋਰਡ ਵੱਲ ਬਕਾਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਰਾਸ਼ੀ ਦਾ ਭੁਗਤਾਨ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਹਮੇਸ਼ਾ ਦੇਰੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ । ਅਖੀਰ ਮਜਬੂਰ ਹੋ ਕੇ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਹੜਤਾਲ ਕਰਨੀ ਪਈ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਹਾਕੀ ਬੋਰਡ ਨੂੰ ਅਣਮੰਨੇ ਮਨ ਨਾਲ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਨੂੰ 25 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਦੇਣ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕਰਨਾ ਪਿਆ ਜੋ ਕਿ ''ਊਠ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਜੀਰਾ'' ਦੇਣ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੈ । ਇਹ ਬਵਾਲ ਅਜੇ ਥੰਮਿਆ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਿ ਮਹਿਲਾ ਹਾਕੀ ਖਿਡਾਰਨਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਬਗਾਵਤੀ ਤੇਵਰ ਦਿਖਾਉਣੇ ਪਏ। ਮਹਿਲਾ ਖਿਡਾਰਨਾਂ ਨੇ ਪੁਰਸ਼ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਵਾਂਗ ਹੜਤਾਲ ਤਾਂ ਭਾਵੇਂ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕਾਲੀਆਂ ਪੱਟੀਆਂ ਬੰਨ ਕੇ ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ ਕੈਂਪ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਜੋ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਸ਼ਾਂਤਮਈ ਵਿਰੋਧ ਕਰਨ ਦਾ ਤਰੀਕਾ ਸੀ। ਖਿਡਾਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਬਗਾਵਤ ਨੂੰ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ ਭਾਰਤੀ ਹਾਕੀ ਬੋਰਡ ਨੂੰ 50¸50 ਹਜਾਰ ਰੁਪਏ ਖਿਡਾਰਨਾਂ ਨੂੰ ਦੇਣ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕਰਨਾ ਪਿਆ।
ਇਹ ਕੋਈ ਨਵੀਂ  ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਇੱਕ ਵਾਰ ਏਸ਼ੀਆ ਕੱਪ ਜਿੱਤ ਕੇ ਪਰਤੀ ਹਾਕੀ ਟੀਮ ਨੂੰ ਵਧਾਈ ਜਾਂ ਸਨਮਾਨ ਚਿੰਨ• ਦੇਣਾ ਤਾਂ ਦੂਰ ਦੀ ਗੱਲ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਬਣਦੇ ਪੈਸੇ ਦੇਣ ਤੋਂ ਵੀ ਨਾਂਹ¸ਨੁੱਕਰ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਮਜਬੂਰ ਹੋ ਕੇ ਟੀਮ ਦੇ ਕੋਚ ਅਤੇ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਭੁੱਖ ਹੜਤਾਲ ਕਰਨ ਦੀ ਧਮਕੀ ਦੇਣੀ ਪਈ। ਇਹ ਸ਼ਾਇਦ ਧਮਕੀ ਦਾ ਹੀ ਅਸਰ ਸੀ ਕਿ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਕੋਚ ਅਤੇ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਨੂੰ 2¸2 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਦੇਣ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕਰਨਾ ਪਿਆ। ਜੇਕਰ ਟੀਮ ਕੋਈ ਵੱਡਾ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਜਿੱਤ ਕੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਇਨਾਮ ਦੇਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਉਹ 6¸7 ਖਿਡਾਰੀ ਟੀਮ ਚੋਂ ਕੱਢ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜੋ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ਦੇ 20¸25 ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਤਜਰਬਾ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਜਗ•ਾ ਅਜਿਹੇ ਖਿਡਾਰੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜੋ ਆਪਣੇ ਸੂਬਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਜਾਂ ਦੋ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਖੇਡ ਕੇ ਆਏ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਵੱਖ¸ਵੱਖ ਸਮੇਂ ਤੇ ਹਾਕੀ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਕਾਟੋ—ਕਲੇਸ਼ ਸਾਡੇ ਦੇਸ ਅੰਦਰ ਹਾਕੀ ਦੇ ਭਵਿੱਖ ਤੇ ਸਵਾਲੀਆ ਚਿੰਨ• ਲਗਾਉਂਦੇ ਹਨ । ਅਜਿਹੇ ਵਕਤ ਜਦੋਂ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਗੱਫੇ ਅਤੇ ਹਾਕੀ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਧੱਫੇ ਮਿਲਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਭਲਾ ਕਿਉਂ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਹਾਕੀ ਫੜ•ੇਗਾ ? ਮਾਂ¸ਬਾਪ ਵੀ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਹਾਕੀ ਖੇਡਣ ਤੋਂ ਜਰੂਰ ਹੀ ਰੋਕਣਗੇ।  ਇੱਥੇ ਮੁੱਦਾ ਇਹ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਕ੍ਰਿਕਟ ਨੂੰ ਕਿਉਂ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਬਲਕਿ ਮੁੱਖ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਹਾਕੀ ਨੂੰ ਉਚਾ ਚੁੱਕਣ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦੇ ਯਤਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤੇ ਜਾ ਰਹੇ। ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਲਈ ਮੁੱਢਲੀਆਂ ਸਹੂਲਤਾਂ ਦੀ ਕਮੀ ਵੀ ਹਾਕੀ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਅੜਿੱਕਾ ਹੈ। ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਲਈ ਮੁੱਢਲੀਆਂ ਸਹੂਲਤਾਂ ਜਿਵੇਂ ਆਧੁਨਿਕ ਐਸਟਰੋਟਰਫ ਦੇ ਮੈਦਾਨ, ਖੇਡਣ ਦੀ ਸਮੱਗਰੀ, ਖਾਣ¸ਪੀਣ, ਰਹਿਣ¸ਸਹਿਣ ਦਾ ਵਧੀਆ ਪ੍ਰਬੰਧ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਖਿਡਾਰੀ ਗਰੀਬ ਅਤੇ ਮੱਧ ਵਰਗੀ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਮਕਸਦ ਖੇਡਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸਿਰਫ ਨੌਕਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਵਾਰ ਨੌਕਰੀ ਮਿਲ ਗਈ ਤਾਂ ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਖੇਡਾਂ ਵੱਲ ਕੋਈ ਧਿਆਨ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਜੋ ਖਿਡਾਰੀ ਖੇਡਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪੱਧਰ ਤੇ ਇਹਨਾਂ ਸਹੂਲਤਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰਨ ਤੋਂ ਅਸਮਰੱਥ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹਨਾਂ ਅੱਗੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਸਮੱਸਿਆ ਪੈਸੇ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਖਿਡਾਰੀ ਕੁੱਝ ਦੇਰ ਲਈ ਤਾਂ ਚਰਚਿਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦਮ ਗਾਇਬ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਅਜਿਹੇ ਚੰਗੇ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਨੂੰ, ਜੋ ਆਰਥਿਕ ਪੱਖੋਂ ਕਮਜੋਰ ਹਨ, ਪਛਾਣਕੇ ਆਰਥਿਕ ਸਹਾਇਤਾ ਵੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਪੈਸੇ ਦੀ ਰੁਕਾਵਟ ਨਾ ਆਵੇ।
ਹਾਕੀ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਯੋਗਦਾਨ ਹਮੇਸ਼ਾ, ਅਹਿਮ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਨੇ ਹਾਕੀ ਨੂੰ ਊਧਮ ਸਿੰਘ, ਪਰਗਟ ਸਿੰਘ, ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ, ਸੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੋਢੀ, ਬਲਵੀਰ ਸਿੰਘ, ਰਜਿੰਦਰ, ਪ੍ਰਿਥੀਪਾਲ ਸਿੰਘ, ਰੂਪਾ ਸੈਣੀ, ਕੁਲਵੰਤ ਕੌਰ ਸੰਧੂ, ਰਾਜਵੀਰ ਕੋਰ, ਅਜੀਤਪਾਲ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਅਨਮੋਲ ਹੀਰੇ ਦਿੱਤੇ ਹਨ ਪਰ ਜਦੋਂ ਤੋਂ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਮ ਦੀ ਚੋਣ ਲਈ ਅਸੈਂਬਲੀ ਸਿਸਟਮ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੋਈ ਹੈ ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਅੱਖੋਂ ਪਰੋਖੇ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਅੱਜ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਯਾਦ ਨਹੀਂ 'ਮਾਈਕਲ ਕਿੰਡੋ' ਜਿਸ ਬਾਰੇ ਆਮ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਹਿੱਟ ਲਗਾ ਕੇ ਪੱਕੀ ਇੱਟ ਤੋੜ ਸਕਦਾ ਹੈ । ਕਿੱਥੇ ਹੈ ਉਹ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ, ਜਿਸ ਨੇ ਬੁੱਲੀ ਆਫ ਹੋਣ ਤੇ ਗੇਂਦ ਆਪਣੇ ਕਬਜ਼ੇ ਵਿੱਚ ਲੈ ਕੇ ਇੱਕ ਮਿੰਟ ਤੋਂ ਵੀ ਘੱਟ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਵਿਰੋਧੀ ਟੀਮ ਦਾ ਫੱਟਾ ਜਾ ਖੜਕਾਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਖਿਡਾਰੀ ਮੂਕ ਦਰਸ਼ਕ ਬਣੇ ਦੇਖਦੇ ਰਹਿ ਗਏ ਸਨ। ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਤਕੜੀਆਂ ਕਹਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਟੀਮਾਂ ਅਤੇ ਵੱਡੇ¸ਵੱਡੇ ਉਲੰਪਿਅਨ ਵੀ ਉਸ ਸਮੇਂ ਭਾਰਤੀ ਹਾਕੀ ਟੀਮ ਤੋਂ ਖੌਫ ਖਾਂਦੇ ਸਨ ।
ਅਜੇ ਵੀ ਦੇਰ ਨਹੀਂ ਹੋਈ, ਲੀਹੋਂ ਲੱਥੀ 'ਹਾਕੀ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ' ਨੂੰ ਮੁੜ ਲੀਹੇ ਪਾਉਣ ਲਈ ਜੇਕਰ ਸੱਚੇ ਦਿਲੋਂ ਯਤਨ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਤਾਂ ਉਹ ਦਿਨ ਦੂਰ ਨਹੀਂ ਜਦੋਂ ਮੁੜ ਹਾਕੀ ਜਗਤ ਤੇ ਸਾਡਾ ਝੰਡਾ ਬੁਲੰਦ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਅੱਜ ਲੋੜ ਹੈ 'ਛੁਪੇ ਰੁਸਤਮਾਂ' ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਨਿਖਾਰਨ ਦੀ। ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਸਹੂਲਤਾਂ ਦੇ ਕੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਵਧਾਊ ਨੀਤੀਆਂ ਬਣਾਈਆ ਜਾਣ ਤਾਂ ਜੋ ਸਾਡੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਖਿਡਾਰੀ ਵੀ ਦੂਜੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਧੀਆ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਸਕਣ ਅਤੇ ਬਿਹਤਰ ਨਤੀਜਿਆਂ ਦੀ ਆਸ ਬੱਝ ਸਕੇ। ਇੱਕ ਗੱਲ ਤਾਂ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤ ਵਾਸੀਆਂ ਨੇ ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਜੰਗ ਜਿੱਤਣ ਦੀ ਠਾਣੀ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਇਹ ਜੰਗ ਭੁੱਖੇ ਰਹਿ ਕੇ ਵੀ ਜਿੱਤੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਇਹ ਤਾਂ ਸਿਰਫ ਲੀਹੋਂ ਲੱਥੀ 'ਹਾਕੀ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ' ਨੂੰ ਮੁੜ ਲੀਹੇ ਪਾਉਣ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ।  ਜੇਕਰ ਸਰਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਆਮ ਲੋਕ ਚਾਹੁਣ ਤਾਂ ਅੱਜ ਵੀ ਹਾਕੀ ਜਗਤ ਤੇ ਸਾਡਾ ਝੰਡਾ ਮੁੜ ਬੁਲੰਦ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।

Tuesday, 23 August 2011

ਭਰੂਣ ਹੱਤਿਆ ਨੂੰ ਲਾਹਨਤਾਂ ਪਾਉਂਦੀ ਟੈਲੀਫਿਲਮ ''ਕੰਜਕਾਂ ਦਾ ਕਤਲ''

ਮੋਹਿਤ ਵਰਮਾ,
ਬਠਿੰਡਾ

ਲਗਭਗ ਵਿੱਚ ਦਹਾਕਾ ਪਹਿਲਾਂ ਲਿੰਗ ਅਨੁਪਾਤ ਵਿੱਚ ਆਈ ਜਬਰਦਸਤ ਗਿਰਾਵਟ ਤੋਂ ਚਿੰਤਤ ਆਈ. ਏ. ਐÎÎÎÎੱਸ. ਅਧਿਕਾਰੀ ਅਤੇ ਸਾਲ 2003 ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਲ•ਾ ਬਠਿੰਡਾ ਦੇ ਡਿਪਟੀ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਰਹਿ ਚੁੱਕੇ ਅਨੁਰਾਗ ਅੱਗਰਵਾਲ ਵੱਲੋਂ ਅਲਟਰਾਸਾਊਂਡ ਸੈਂਟਰਾਂ ਤੇ ਨਜਰ ਰੱਖਣ ਅਤੇ ਕੰਨਿਆ ਭਰੂਣ ਹੱਤਿਆ ਨੂੰ ਠੱਲ• ਪਾਉਣ ਲਈ ਜ਼ਿਲ•ਾ ਬਠਿੰਡਾ ਵਿੱਚ ਪੀ. ਐÎÎÎÎੱਨ. ਡੀ. ਟੀ. ਸੈÎÎÎੱਲ ਦਾ ਗਠਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਪੀ. ਐÎÎÎÎੱਨ. ਡੀ. ਟੀ. ਸੈÎÎÎੱਲ ਵੱਲੋਂ ਕੰਨਿਆ ਭਰੂਣ ਹੱਤਿਆ ਖਿਲਾਫ ਵਿੱਢੀ ਮੁਹਿੰਮ ਨੇ ਐਸਾ ਅਸਰ ਦਿਖਾਇਆ ਕਿ ਲੜਕੇ ਲੜਕੀ ਦੇ ਲਿੰਗ ਅਨੁਪਾਤ ਵਿਚਲਾ ਪਾੜਾ ਹੁਣ ਪਹਿਲਾਂ ਨਾਲੋਂ ਕਾਫੀ ਘਟ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਸੈÎÎÎੱਲ ਵੱਲੋਂ ਮਾਦਾ ਭਰੂਣ ਹੱਤਿਆ ਨੂੰ ਲਾਹਨਤਾਂ ਪਾਉਂਦੀ ਟੈਲੀਫਿਲਮ ''ਕੰਜਕਾਂ ਦਾ ਕਤਲ'' ਵੀ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਜਿਸਨੂੰ ਜ਼ਿਲ•ੇ ਦੇ ਤਕਰੀਬਨ ਸਾਰੇ ਹੀ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ। ਇਹ ਟੈਲੀਫਿਲਮ ਕੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਧੀਆਂ ਨੂੰ ਕਤਲ ਕਰਵਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਾਰਥਕ ਸੁਨੇਹਾ ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰ•ਾਂ ਕਾਮਯਾਬ ਵੀ ਰਹੀ। ਇਸ ਫਿਲਮ ਦੇ ਬਠਿੰਡਾ, ਮਾਨਸਾ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, ਤਰਨਤਾਰਨ ਜ਼ਿਲਿ•ਆਂ ਵਿੱਚ 200 ਦੇ ਕਰੀਬ ਸ਼ੋਅ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਜਿਸਨੂੰ ਕਰੀਬ ਪੌਣੇ ਦੋ ਲੱਖ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇਖ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਫਿਲਮ ਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਯੋਗਦਾਨ ਰਿਹਾ। ਰੈÎÎÎੱਡ ਕਰਾਸ ਬਠਿੰਡਾ ਤੋਂ ਨਰੇਸ਼ ਪਠਾਣੀਆ, ਵੈਨ ਚਾਲਕ ਅਮਰ ਸਿੰਘ ਤੇ ਗੁਰਨਾਮ ਸਿੰਘ, ਸੁਖਦੇਵ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਜਗਤਾਰ ਸਿੰਘ ਵੱਲੋਂ ਆਪਣੇ ਡਿਊਟੀ ਦੇ ਵਕਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੱਖ¸ਵੱਖ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਦੇਰ ਰਾਤ ਤੱਕ ਜਾ ਕੇ ਇਹ ਫਿਲਮ ਦਿਖਾਈ ਗਈ।
ਗੋਇਲ ਮਿਊਜਿਕ ਵੱਲੋਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਇਸ ਫਿਲਮ ਦੇ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਸਾਧੂ ਰਾਮ ਕੁਸਲਾ ਹਨ। ਫਿਲਮ ਦੇ ਗੀਤ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਪ੍ਰੀਤ ਵੱਲੋਂ ਲਿਖੇ ਗਏ ਹਨ ਜਦਕਿ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਵਾਜ਼ ਕਿਰਨ ਰੁਖਸਾਨ ਨੇ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਫਿਲਮ ਦੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਇੰਦਰ ਐÎÎÎੱਸ ਬਾਵਰਾ ਅਤੇ ਕੈਮਰਾਮੈਨ ਅਸ਼ਵਨੀ ਕੁਮਾਰ ਹਨ। ਫਿਲਮ ਦੇ ਪਾਤਰਾਂ ਨੂੰ ਸਾਧੂ ਰਾਮ ਕੁਸਲਾ, ਇੰਦਰਾ ਕੁਸਲਾ, ਬੂਟਾ ਸਿੰਘ, ਜੰਟਾ ਸਿੰਘ, ਅਨੀਤਾ ਮੀਤ, ਮਨਜੀਤ ਮਨੀ, ਪਲਵਿੰਦਰ ਕੌਰ, ਪਰਵਿੰਦਰ, ਬੇਬੀ ਪੁਲਕਿਤ, ਰਣਬੀਰ ਬਰਾੜ, ਸੁਖਵਿੰਦਰ ਸੁੱਖਾ, ਬਲਜਿੰਦਰ ਜੰਡਾਂਵਾਲਾ, ਮਾਸਟਰ ਜਗਸੀਰ ਢੱਡੇ, ਹਰਪਾਲ ਢੇਲਵਾਂ, ਮਿਸ ਰਾਜ, ਸੋਮੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰੀਤ ਢੇਲਵਾਂ ਨੇ ਬਾਖੂਬੀ ਨਿਭਾਇਆ ਹੈ।
ਸਮੁੱਚੀ ਫਿਲਮ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਇੱਕ ਪੇਂਡੂ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਆਲੇ¸ਦੁਆਲੇ ਘੁੰਮਦੀ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਪੁੱਤਰ ਮੋਹ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਵਿੱਚ ਅੰਨ•ੇ ਹੋ ਕੇ 4 ਵਾਰ ਲੜਕੀਆਂ ਦਾ ਕੁੱਖ ਵਿੱਚ ਹੀ ਕਤਲ ਕਰਵਾ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਪ੍ਰਦੀਪ, ਜੋ ਕਿ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਮਾਂ ਦਿਵਸ ਮੌਕੇ ਉਸੇ ਜੇਲ• 'ਚ ਬਤੌਰ ਜੇਲ• ਸੁਪਰਡੈਂਟ ਆਪਣਾ ਅਹੁਦਾ ਸੰਭਾਲਦੀ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ, ਦਾਦੀ ਅਤੇ ਚਾਚਾ ਭਰੂਣ ਹੱਤਿਆ ਦੇ ਜੁਰਮ ਵਿੱਚ ਸਜਾ ਭੋਗ ਰਹੇ ਹਨ। ਆਪਣਾ ਅਹੁਦਾ ਸੰਭਾਲਣ ਮੌਕੇ ਪ੍ਰਦੀਪ ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੇਵ, ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਸਮਾਜ ਸੁਧਾਰਕ ਹੈ ਅਤੇ ਅਣਜੰਮੀਆਂ ਧੀਆਂ ਦਾ ਰੱਖਿਅਕ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਤੋਂ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।
ਜੇਲ• ਵਿੱਚ ਬੈਠਾ ਨਛੱਤਰ ਸਿੰਘ, ਪ੍ਰਦੀਪ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ ਸੋਚਾਂ ਵਿੱਚ ਗੁਆਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਫਿਲਮ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ। ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਨਛੱਤਰ ਸਿੰਘ (ਰਣਬੀਰ ਬਰਾੜ), ਦਰਸ਼ਨ (ਸੁਖਵਿੰਦਰ ਸੁੱਖਾ), ਉਸਦੀ ਮਾਂ (ਅਨੀਤਾ ਮੀਤ) ਅਤੇ ਉਸਦੀਆਂ ਦੋ ਨੂੰਹਾਂ ਸਿਮਰਜੀਤ (ਮਨਜੀਤ ਮਨੀ) ਤੇ ਕਰਮਜੀਤ (ਪਰਵਿੰਦਰ) ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਹੈ। ਦਰਸ਼ਨ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਨਛੱਤਰ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਅੱਖ ਰੱਖੀ ਬੈਠਾ ਹੈ। ਉਹ ਸੋਚਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਉਸਦੇ ਭਰਾ ਦੇ ਘਰ ਲੜਕਾ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਿਆ ਤਾਂ ਉਸਦੀ ਜਮੀਨ ਦਾ ਅੱਧਾ ਹਿੱਸਾ ਚਲਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਇਸੇ ਲਈ ਉਹ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੇ ਆਖੇ ਲੱਗਕੇ ਸਿਮਰਜੀਤ ਦੀ ਗਰਭ ਅਵਸਥਾ ਦੌਰਾਨ ਉਸਦਾ ਟੈਸਟ ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਡਾਕਟਰ ਗਾਮੇ ਤੋਂ ਸਿਮਰਜੀਤ ਦੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਕੁੜੀ ਪਲ ਰਹੀ ਹੋਣ ਦਾ ਝੂਠ ਬੁਲਵਾ ਕੇ ਲਗਾਤਾਰ ਚਾਰ ਵਾਰ ਉਸਦਾ ਗਰਭਪਾਤ ਕਰਵਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਦੇਵ (ਸਾਧੂ ਰਾਮ ਕੁਸਲਾ) ਨੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਕੰਨਿਆ ਭਰੂਣ ਹੱਤਿਆ ਖਿਲਾਫ ਮੁਹਿੰਮ ਛੇੜੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਦੇਵ ਦੀ ਸੋਚ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਵੀ ਲੜਕੀ ਦਾ ਕੁੱਖ ਵਿੱਚ ਕਤਲ ਹੋਣੋਂ ਬਚਾ ਲਿਆ ਤਾਂ ਉਸਦਾ ਇਸ ਧਰਤੀ ਉÎÎÎੱਤੇ ਆਉਣਾ ਸਫਲ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ। ਆਪਣੀਆਂ ਇਹਨਾਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰਕੇ ਹੀ ਉਹ ਸਮਾਜ ਵਿਰੋਧੀ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਅੱਖ ਵਿੱਚ ਰੜਕਦਾ ਹੈ। ਰੁਲੀਆ ਅਮਲੀ (ਜਗਸੀਰ ਢੱਡੇ) ਵੀ ਦੇਵ ਦੇ ਸਮਾਜ ਸੇਵਾ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਤੋਂ ਖੁਸ਼ ਹੈ ਤੇ ਉਹ ਵੀ ਸਮੇਂ¸ਸਮੇਂ ਤੇ ਸਮਾਜ ਵਿਰੋਧੀ ਕੰਮਾਂ ਤੇ ਵਿਅੰਗ ਕਸਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਸਾਡੇ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਲੜਕੇ ਅਤੇ ਲੜਕੀ ਵਿੱਚ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਫਰਕ ਨੂੰ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਦੋ ਲੜਕੇ ਹਨ, ਜਿੰਨ•ਾਂ ਨੂੰ ਘਰ ਵਿੱਚ ਪੂਰਾ ਪਿਆਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਜਦਕਿ ਸਿਮਰਜੀਤ ਦੀ ਇੱਕ ਲੜਕੀ ਹੈ ਜੋ ਪੜ•ਾਈ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਘਰ ਦਾ ਸਾਰਾ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਉਸ ਨਾਲ ਵਿਤਕਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸਨੂੰ ਘਰ ਵਿੱਚ ਪੂਰਾ ਪਿਆਰ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ। ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਘਰਵਾਲੀ ਕਰਮਜੀਤ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਜਿਠਾਣੀ ਨਾਲ ਹਮਦਰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਵੀ ਇਹ ਗੱਲ ਸਮਝਦੀ ਹੈ ਕਿ ਲੜਕਾ ਜਾਂ ਲੜਕੀ ਪੈਦਾ ਹੋਣਾ ਇੱਕ ਔਰਤ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੈ ਜਦਕਿ ਲੜਕਾ ਜਾਂ ਲੜਕੀ ਪੈਦਾ ਹੋਣਾ ਆਦਮੀ ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਜਦੋਂ ਸਿਮਰਜੀਤ ਪੰਜਵੀਂ ਵਾਰ ਗਰਭਵਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਚੈÎÎÎÎੱਕ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਡਾਕਟਰ ਗਾਮੇ ਕੋਲ ਲਿਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਚੈÎÎÎੱਕ ਕਰਵਾਉਣ ਤੇ ਪਤਾ ਚੱਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਵਾਰ ਜੌੜੇ ਬੱਚੇ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਹਨ ਪਰ ਦੋਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬੱਚੇ ਦੇ ਗਲ ਵਿੱਚ ਨਾੜੂਆ ਲਿਪਟਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਸਿਮਰਜੀਤ ਦੀ ਸੱਸ ਸੁੱਖਾਂ ਸੁੱਖਦੀ ਹੈ ਕਿ ਨਾੜੂਆ ਲੜਕੀ ਦੇ ਗਲ ਵਿੱਚ ਲਿਪਟਿਆ ਹੋਵੇ ਪਰ ਉਸਦੀਆਂ ਆਸਾਂ ਤੇ ਉਸ ਵਕਤ ਪਾਣੀ ਫਿਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਣ ਤੇ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਨਾੜੂਆ ਕੁੜੀ ਦੇ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਮੁੰਡੇ ਦੇ ਗਲ ਵਿੱਚ ਲਿਪਟਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਜਨਮ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਪੇਟ ਵਿੱਚ ਮਰ ਗਿਆ।
ਇਸੇ ਦੌਰਾਨ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਲੱਬ ਵੱਲੋਂ ਧੀਆਂ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਡਿਪਟੀ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਵੱਲੋਂ ਅਣਜੰਮੀਆਂ ਧੀਆਂ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਆਵਾਜ ਬੁਲੰਦ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਦਾਈਪੁਣੇ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਵੱਲੋਂ ਭਰੂਣ ਹੱਤਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਡਾਕਟਰਾਂ ਦਾ ਸਾਥ ਨਾ ਦੇਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹਨਾਂ ਡਾਕਟਰਾਂ ਉÎÎÎÎÎੱਪਰ ਸ਼ਿਕੰਜਾ ਕਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਅਲਟਰਾਸਾਊਂਡ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਦੀ ਗਲਤ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਡਾਕਟਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਆਪਣੀ ਜਥੇਬੰਦਕ ਮੀਟਿੰਗ ਬੁਲਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮੀਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਇਹ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੋਈ ਵੀ ਡਾਕਟਰ ਅੱਗੇ ਤੋਂ ਅਜਿਹਾ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗਾ। ਪਰ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਡਾਕਟਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੇਵ ਦੀ ਭਰੂਣ ਹੱਤਿਆ ਵਿਰੁੱਧ ਵਿੱਢੀ ਮੁਹਿੰਮ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨ ਡਾਕਟਰ ਗਾਮੇ, ਨਛੱਤਰ, ਤੇ ਦਰਸ਼ਨ ਵੱਲੋਂ ਦੇਵ ਤੇ ਜਾਨਲੇਵਾ ਹਮਲਾ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦੇਵ ਤਾਂ ਬਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਪਰ ਰੁਲੀਏ ਅਮਲੀ ਦੀ ਗੋਲੀ ਲੱਗਣ ਕਾਰਨ ਮੌਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸਿਮਰਜੀਤ ਦੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫੇਰ ਬੱਚਾ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਉਸਦੀ ਸੱਸ ਉਸਨੂੰ ਟੈਸਟ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਪਰ ਉਹ ਟੈਸਟ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਮਨ•ਾ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਟੈਸਟ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਜਦੋਂ ਸਿਮਰਜੀਤ ਤੇ ਦਬਾਅ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਉਸ ਨਾਲ ਜਬਰਦਸਤੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਤਾਂ ਉਹ ਸਾਰੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਜ਼ੇਲ• ਭਿਜਵਾ ਦੇਵੇਗੀ। ਅਖੀਰ ਸਿਮਰਜੀਤ ਨੂੰ ਇਸ ਗੱਲ ਤੇ ਮਨਾ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਵਾਰ ਚਾਹੇ ਲੜਕਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਲੜਕੀ, ਸਫਾਈ ਨਹੀਂ ਕਰਵਾਈ ਜਾਵੇਗੀ। ਟੈਸਟ ਕਰਵਾਉਣ ਉਪਰੰਤ ਡਾਕਟਰ ਗਾਮੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਫਿਰ ਤੋਂ ਉਹੀ ਚਾਲ ਖੇਡੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਡਾਕਟਰ ਗਾਮਾ ਕੁੱਖ ਵਿੱਚ ਲੜਕੀ ਹੋਣ ਦਾ ਝੂਠ ਬੋਲ ਕੇ ਸਫਾਈ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰਨ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਦੇਵ, ਡਾਕਟਰ ਗਾਮੇ ਨੂੰ ਰੰਗੇ ਹੱਥੀਂ ਫੜਵਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਮੌਕੇ ਤੇ ਡਾਕਟਰਾਂ ਦੀ ਜਥੇਬੰਦੀ ਦੇ ਨੁਮਾਇੰਦਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਬੁਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਡਾਕਟਰ ਗਾਮੇ ਨੂੰ ਅਜਿਹਾ ਕੁਕਰਮ ਕਰਨ ਤੇ ਲਾਹਨਤਾਂ ਪਾਉੁਂਦੇ ਹਨ। ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਸਿਮਰਜੀਤ ਦੀ ਸੱਸ, ਪਤੀ, ਦਿਓਰ ਤੇ ਗਾਮੇ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕਰ ਕੇ ਜ਼ੇਲ• ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਫਿਲਮ ਆਪਣਾ ਸੁਨੇਹਾ ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰ•ਾਂ ਕਾਮਯਾਬ ਰਹੀ ਹੈ। ਫਿਲਮ ਦੀ ਬਦੌਲਤ ਹੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਭਰੂਣ ਹੱਤਿਆ ਕਰਨਾ ਜਾਂ ਕਰਵਾਉਣਾ ਕਾਨੂੰਨਨ ਜੁਰਮ ਅਤੇ ਸਜਾ ਯੋਗ ਅਪਰਾਧ ਹੈ ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਇਸ ਕੁਕਰਮ ਵਿਰੁੱਧ ਜਾਗਰੂਕ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ।

Sunday, 21 August 2011

ਪੰਥਕ ਅਖਵਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜ 'ਚ ਵਗ ਰਿਹੈ ਸ਼ਰਾਬ ਦਾ ਦਰਿਆ

ਮੋਹਿਤ ਵਰਮਾ,
ਬਠਿੰਡਾ।

ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਨਸ਼ਿਆਂ ਵਰਗੀ ਲਾਹਨਤ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਦਿਵਾਉਣ ਲਈ ਸੱਤਾਧਾਰੀ ਧਿਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਵੱਡੇ¸ਵੱਡੇ ਦਾਅਵੇ ਤੇ ਵਾਅਦੇ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਪਰ ਇਹਨਾਂ ਦਾਅਵਿਆਂ ਦੀ ਤਲਖ ਹਕੀਕਤ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪੰਥਕ ਅਖਵਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸਰਕਾਰਾਂ ਦੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਾਬ ਦੀ ਵਿਕਰੀ ਨੂੰ ਸ਼ਿਖਰਾਂ ਤੇ ਲਿਜਾਣ 'ਚ ਕੋਈ ਵੀ ਕਸਰ ਬਾਕੀ ਨਹੀਂ ਛੱਡੀ ਜਾ ਰਹੀ। ਏਸ ਵੇਲੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਾਬ ਦਾ ਸਮੁੰਦਰ ਵਗ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਨੌਜਵਾਨ ਇਸ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਕੇ ਅਣਆਈ ਮੌਤੇ ਮਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਬੇਲਗਾਮ ਹੁੰਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਸ਼ਰਾਬ ਦੀ ਵਿਕਰੀ ਨਾਲ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਜਵਾਨੀ ਦਿਨੋਂ¸ਦਿਨ ਨਿੱਘਰਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਜੁਆਨੀ ਪ੍ਰਤੀ ਸਮੂਹ ਸਿਆਸੀ ਧਿਰਾਂ ਸੰਜੀਦਾ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਪੀਣ ਲਈ ਸਾਫ ਸੁਥਰਾ ਪਾਣੀ ਮਿਲੇ ਜਾਂ ਨਾ ਇਸਦੀ ਕੋਈ ਗਾਰੰਟੀ ਨਹੀਂ ਪਰ ਹਰ ਪਿੰਡ ਜਾਂ ਕਸਬੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਾਬ ਦੇ ਠੇਕੇ ਜਰੂਰ ਖੁੱਲ•ੇ ਮਿਲਣਗੇ। ਠੇਕਿਆਂ ਦੀ ਵਧਾਈ ਗਿਣਤੀ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਹੀ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਵਰ•ੇ ਸ਼ਰਾਬ ਦਾ ਕੋਟਾ 56.73 ਲੱਖ ਪਰੂਫ ਲਿਟਰ ਤੋਂ ਵਧਾ ਕੇ 63.84 ਲੱਖ ਪਰੂਫ ਲਿਟਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਵਕਤ¸ਵਕਤ ਦੀਆਂ ਸਰਕਾਰਾਂ ਦੀ ਨਸ਼ਿਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹੀ ਦੋਗਲੀ ਨੀਤੀ ਰਹੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਮੌਜੂਦਾ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਵੀ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪੰਥਕ ਅਖਵਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਧੜਾਧੜ ਸ਼ਰਾਬ ਦੀਆਂ ਫੈਕਟਰੀਆਂ ਖੋਲ•ੀਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਾਬ ਫੈਕਟਰੀਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਧਾਉਣ ਨਾਲ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਇੱਥੋਂ ਦੇ ਸਮਾਜਿਕ ਹਾਲਾਤ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਣਗੇ ਜੋ ਕਿ ਗੰਭੀਰ ਚਿੰਤਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹਨ। ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਧੜਾਧੜ ਸ਼ਰਾਬ ਫੈਕਟਰੀਆਂ ਖੋਲ•ਣ ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਨੇ ਇਹ ਦਰਸਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ ਕਿ ਸਮਾਜ ਨਸ਼ਾ ਰਹਿਤ ਹੋਵੇ। ਸਗੋਂ ਇਹ ਸ਼ਰਾਬ ਫੈਕਟਰੀਆਂ ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਆਮਦਨੀ ਦਾ ਜਰੀਆ ਬਣੀਆ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਏਸ ਵੇਲੇ 22 ਜ਼ਿਲਿ•ਆਂ ਵਿੱਚ 11 ਸ਼ਰਾਬ ਫੈਕਟਰੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਕਿ ਹਰ ਵਰ•ੇ ਲਗਭਗ 145 ਕਰੋੜ ਦੇ ਕਰੀਬ ਬੋਤਲਾਂ ਦਾ ਉਤਪਾਦਨ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਸੂਬੇ 'ਚ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਤਕਰੀਬਨ 40 ਲੱਖ ਬੋਤਲਾਂ ਦਾ ਉਤਪਾਦਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਹਰ ਪਿੰਡ ਦੀ ਸ਼ਰਾਬ ਦੀ ਖਪਤ ਲਗਭਗ 325 ਬੋਤਲਾਂ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ 19 ਨਵੀਆਂ ਸ਼ਰਾਬ ਫੈਕਟਰੀਆਂ ਖੋਲ•ਣ ਨਾਲ ਇਹ ਖਪਤ ਵਧ ਕੇ 490 ਬੋਤਲਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਪਿੰਡ ਦੇ ਲਗਭਗ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ।
ਇਹ ਤਾਂ ਸਿਰਫ ਸ਼ਰਾਬ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਗੁਰੂਆਂ, ਪੀਰਾਂ¸ਫਕੀਰਾਂ, ਸੰਤਾਂ¸ਮਹਾਤਮਾਂ ਦੀ ਚਰਨ ਛੋਹ ਪ੍ਰਾਪਤ ਧਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਤੇ ਹੋਰ ਕਈ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਨਸ਼ਿਆਂ ਨੇ ਤਬਾਹੀ ਮਚਾ ਰੱਖੀ ਹੈ। ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਵਧ ਰਹੀ ਵਰਤੋਂ ਕਾਰਨ ਸੂਬੇ ਦੇ ਹਾਲਾਤ ਵਿਸਫੋਠਕ ਬਣੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਅੱਜ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਨੌਜਵਾਨ ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੇ ਵੱਸ ਪੈ ਕੇ ਚੜ•ਦੀ ਵਰੇਸ ਇਸ ਦੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਅਲਵਿਦਾ ਆਖ ਰਹੇ ਹਨ। ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਨੌਜਵਾਨ ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਭੈੜੀ ਬਿਮਾਰੀ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋ ਕੇ ਜਿੰਦਗੀ ਦੀ ਜੰਗ ਅੱਧ ਵਿਚਾਲੇ ਹਾਰ ਰਹੇ ਹਨ।
ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਨਸ਼ਿਆਂ ਦਾ ਵਧ ਰਿਹਾ ਰੁਝਾਨ ਬੇਹੱਦ ਚਿੰਤਾਜਨਕ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਸਾਡੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਬੁਰੇ ਵਕਤ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹੈ। ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੇ ਵਧ ਰਹੇ ਪਸਾਰੇ ਕਾਰਨ ਸਾਡਾ ਆਰਥਿਕ, ਸਮਾਜਿਕ ਢਾਂਚਾ ਡਾਵਾਂਡੋਲ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਮਨੁੱਖੀ ਕਦਰਾਂ ਕੀਮਤਾਂ ਖੇਰੂੰ¸ਖੇਰੂੰ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਅੱਜ ਸ਼ਰਾਬ ਦੀ ਬੋਤਲ ਖਾਤਿਰ ਪੁੱਤ ਆਪਣੇ ਪਿਓ ਨੂੰ ਵੱਢ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਭਰਾ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦਾ ਕਤਲ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਪਤੀ, ਜਿਸਨੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਦੇ ਹਰੇਕ ਸੁੱਖ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਉਸਦਾ ਸਾਥ ਦੇਣ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਕੀਤਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਨਸ਼ੇ ਕਾਰਨ ਉਸਦਾ ਹੀ ਕਤਲ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਕਿੰਨੀ ਤ੍ਰਾਸਦੀ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਨਸ਼ੇ ਕਰਨੋਂ ਰੋਕਣ ਤੇ ਕਈ ਨੌਜਵਾਨ ਆਪਣੇ ਮਾਂ¸ਪਿਓ ਦਾ ਕਤਲ ਤੱਕ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਨਸ਼ਿਆਂ ਵੱਸ ਪੈ ਕੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਨੌਜਵਾਨ ਸਮਾਜ ਵਿਰੋਧੀ ਕੰਮਾਂ ਨੂੰ ਅੰਜਾਮ ਦੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਨਸ਼ਿਆਂ ਲਈ ਪੈਸੇ ਨਾ ਮਿਲਣ ਕਰਕੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮੁੰਡੇ ਕੁੜੀਆਂ ਭੀਖ ਮੰਗਣ, ਚੋਰੀ ਕਰਨ ਵਰਗੇ ਕੁਕਰਮ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸੈਂਕੜੇ ਹੋਰ ਅਜਿਹੀਆਂ ਭੈੜੀਆਂ ਕਾਰਗੁਜਾਰੀਆਂ ਹਨ ਜਿੰਨ•ਾਂ ਨੂੰ ਅਜੋਕੇ ਗੱਭਰੂ ਨਸ਼ਿਆਂ ਖਾਤਰ ਅੰਜਾਮ ਦੇਣ ਲੱਗ ਪਏ ਹਨ।
ਪੁਰਾਣੇ ਵੇਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਨਾਂਅ ਸੁਣਦਿਆਂ ਹੀ ਇੱਥੋਂ ਦੇ ਉਚੇ¸ਲੰਮੇ, ਛੈਲ¸ਛਬੀਲੇ ਗੱਭਰੂਆਂ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਅੱਖਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਘੁੰਮ ਜਾਂਦੀ ਸੀ ਪਰ 70ਵਿਆਂ ਦੇ ਅਖੀਰਲੇ ਵਰਿ•ਆਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਆਈ ਹਨ•ੇਰੀ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਸਭ ਕੁਝ ਉਡਾ ਕੇ ਲੈ ਗਈ। ਅੱਜ ਦੇ ਨੌਜਵਾਨ ਨਸ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ ਗਲਤਾਨ ਹੋ ਕੇ ਵਿਹਲੜਾਂ ਤੇ ਅਵਾਰਾਗਰਦਾਂ ਵਾਂਗ ਫਿਰਦੇ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਪੁਰਾਤਨ ਸਮਿਆਂ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਗੱਭਰੂਆਂ ਦੇ ਬਹਾਦਰੀ ਦੇ ਕਾਰਨਾਮੇ ਸਿਰਫ 'ਮਿੱਥ' ਬਣਕੇ ਰਹਿ ਗਏ ਹਨ। ਕੋਈ ਵੇਲਾ ਸੀ ਜਦੋਂ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਖੇਡ ਮੇਲਿਆਂ ਅਤੇ ਪਹਿਲਵਾਨਾਂ ਦੀਆਂ ਛਿੰਝਾਂ ਵਿੱਚ ਨੌਜਵਾਨ ਵਧ ਚੜ• ਕੇ ਹਿੱਸਾ ਲੈਂਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਇਥੇ ਭਾਰੀ ਰੌਣਕ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦੀ ਸੀ। ਇਕੱਠ ਅੱਜ ਵੀ ਜੁੜਦੇ ਹਨ ਪਰ ਮੇਲਿਆਂ ਅਤੇ ਛਿੰਝਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਠੇਕਿਆਂ ਨੇ ਮੱਲ ਲਈ ਹੈ। ਸ਼ਾਮ ਵੇਲੇ ਠੇਕਿਆਂ 'ਤੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦਾ ਭਾਰੀ ਜਮਾਵੜਾ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਨਵੀਂ ਪੀੜੀ ਹੁਣ ਦੁੱਧ¸ਘਿਓ ਦੀ ਥਾਂ ਨਸ਼ੀਲੀਆਂ ਦਵਾਈਆਂ ਦੀਆਂ ਬੋਤਲਾਂ ਡਕਾਰ ਰਹੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿ ਭੁੱਕੀ, ਅਫੀਮ, ਸਮੈਕ, ਹੈਰੋਇਨ, ਕੋਕੀਨ, ਚਰਸ, ਗਾਂਜਾ, ਭੰਗ ਅਤੇ ਸੁਲਫੇ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦਾ ਤਾਂ ਕੋਈ ਅੰਤ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਨੌਜਵਾਨ ਪੀੜ•ੀ, ਜਿਹੜੀ ਕਿਸੇ ਸਮਾਜ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਵਿੱਚ ਨੀਂਹ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਅੱਜ ਆਪਣੇ ਉਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਭਟਕ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਸਮਾਜ ਦੀ ਨੀਂਹ ਹੀ ਕਮਜੋਰ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਉਸਦੀ ਮਜਬੂਤੀ ਦਾ ਅੰਦਾਜਾ ਸਹਿਜੇ ਹੀ ਲਗਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਸਰਵੇਖਣ ਅਨੁਸਾਰ ਏਸ ਵੇਲੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ 18 ਤੋਂ 30 ਸਾਲ ਤੱਕ ਦੀ ਉਮਰ ਦੇ 71 ਫੀਸਦੀ ਨੌਜੁਆਨ ਨਸ਼ਿਆਂ 'ਚ ਡੁੱਬ ਚੁੱਕੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹ ਪ੍ਰਭਾਵ ਸਰਹੱਦੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਸਰਹੱਦੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਦੇ ਨਸ਼ੇੜੀਆਂ ਦੀ ਕੁੱਲ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚੋਂ 77 ਫੀਸਦੀ ਨੌਜਵਾਨ ਅਜਿਹੇ ਹਨ ਜਿੰਨ•ਾਂ ਨੇ 18 ਸਾਲ ਤੋਂ ਘੱਟ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਨਸ਼ਾ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਨਾਮੁਰਾਦ ਬਿਮਾਰੀ ਲੜਕੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਤੇਜੀ ਨਾਲ ਪੈਰ ਪਸਾਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ 48 ਫੀਸਦੀ ਔਰਤਾਂ ਅਜਿਹੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਨਸ਼ੇ ਦੀਆਂ ਆਦੀ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ। ਸ਼ਹਿਰੀ ਖੇਤਰ ਦੀਆਂ 30 ਫੀਸਦੀ ਮੁਟਿਆਰਾਂ 'ਸੂਟੇ' ਲਾਉਣ ਦੀਆਂ ਆਦੀ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸ਼ਰਾਬ, ਤੰਬਾਕੂ, ਅਫੀਮ, ਚਰਸ ਆਦਿ ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵੀ ਲੜਕੀਆਂ ਵਧ ਚੜ• ਕੇ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸਿਰਫ ਵੱਡੀ ਉਮਰ ਦੇ ਆਦਮੀਆਂ ਤੱਕ ਹੀ ਸੀਮਿਤ ਨਹੀਂ ਰਹੀ। ਬਹੁਤ ਹੀ ਦੁੱਖ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ 10 ਤੋਂ 15 ਸਾਲ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਪੈਰ ਪਸਾਰ ਰਹੀ ਹੈ। 15 ਸਾਲ ਤੱਕ ਦੀ ਉਮਰ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਬੱਚੇ ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨੂੰ 'ਸਵਰਗਾਂ  ਦਾ ਝੂਟਾ' ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਪਰ ਉਹ ਇਹ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ ਕਿ ਕਿਸੇ ਦੇ ਬਹਿਕਾਵੇ 'ਚ ਆ ਕੇ ਕੱਚੀ ਉਮਰੇ ਲਿਆ 'ਸਵਰਗਾਂ ਦਾ ਝੂਟਾ' ਹੌਲੀ¸ਹੌਲੀ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਨਰਕਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿਜਾ ਸੁੱਟੇਗਾ । ਸਾਲ 2003 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਇੱਕ ਕਾਨੂੰਨ ਪਾਸ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਸ ਅਨੁਸਾਰ 18 ਸਾਲ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ੀਲੇ ਪਦਾਰਥ ਵੇਚਣ ਦੀ ਮਨਾਹੀ ਸੀ। ਇਸ ਕਾਨੂੰਨ ਵਿੱਚ ਇਹ ਵੀ ਆਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਜਨਤਕ ਥਾਵਾਂ ਜਾਂ ਵਿੱਦਿਅਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ 100 ਗਜ਼ ਦੇ ਘੇਰੇ ਵਿੱਚ ਨਸ਼ੀਲੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੀ ਵਿੱਕਰੀ ਦੀ ਮਨਾਹੀ ਹੈ । ਪਰ ਅੱਜ ਇਸ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀਆਂ ਵੀ ਸ਼ਰੇਆਮ ਧੱਜੀਆਂ ਉਡਾਈਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ । ਜਨਤਕ ਥਾਵਾਂ ਉੱਪਰ 18 ਸਾਲ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਵਿਕਰੀ ਸ਼ਰੇਆਮ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ । ਮੈਡੀਕਲ ਸਟੋਰਾਂ ਤੇ ਵੀ ਨਸ਼ੀਲੀਆਂ ਦਵਾਈਆਂ ਦੀ ਵਿੱਕਰੀ ਸ਼ਰੇਆਮ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਪਰ ਸਰਕਾਰ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਰੋਕਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਮੂਕ ਦਰਸ਼ਕ ਬਣੀ ਦੇਖ ਰਹੀ ਹੈ।
ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਵਿੱਚ ਨਸ਼ਿਆਂ ਦਾ ਵਧ ਰਿਹਾ ਰੁਝਾਨ ਵੀ ਬੇਹੱਦ ਚਿੰਤਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ। ਸਕੂਲਾਂ¸ਕਾਲਜਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਸਿਗਰਟਾਂ ਦੇ ਧੂੰਏ ਦੇ ਛੱਲੇ ਬਣਾਉਂਦੇ ਆਮ ਹੀ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਦੁੱਖ ਤਾਂ ਉਦੋਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਭਵਿੱਖ ਘਾੜੇ ਵੀ ਇਸ ਬੁਰੀ ਲਤ ਦੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। 'ਕਾਲਜੀ ਜੀਵਨ' ਵਿੱਚ ਹਰ 10 ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ 'ਚੋਂ 7 ਲੜਕੇ ਅਤੇ 3 ਲੜਕੀਆਂ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਨਸ਼ੇ ਦਾ ਸੇਵਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹਰ ਤੀਜਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਅਤੇ ਦਸਵੀਂ ਵਿਦਿਆਰਥਣ ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੇ ਸ਼ੌਕੀਨ ਹਨ। ਅੱਜ ਹਾਲਾਤ ਇਸ ਕਦਰ ਖਰਾਬ ਹਨ ਕਿ ਕਾਲਜਾਂ ਵਿੱਚ ਪੜਾਈ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਸਮੈਕ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ਸਕੂਲੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਕੁਰੈਕਸ਼ਨ ਫਲਿਊਡ ਦੀਆਂ ਸ਼ੀਸ਼ੀਆਂ ਚੁੱਕੀ ਫਿਰਦੇ ਹਨ। ਅੱਜ ਮਹਿੰਗੇ ਭਾਅ ਦੇ ਨਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ 'ਸਟੇਟਸ ਸਿੰਬਲ' ਸਮਝਿਆ ਜਾਣ ਲੱਗਾ ਹੈ। ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਵਰਗ ਵਿੱਚ ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੇ ਵਧ ਰਹੇ ਰੁਝਾਨ ਦਾ ਕਾਰਨ ਸਾਡੀ ਦੋਸ਼ਪੂਰਨ ਵਿੱਦਿਅਕ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨੂੰ ਵੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸਕੂਲਾਂ¸ਕਾਲਜਾਂ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਰਹੇ ਪੜ•ਾਈ ਦੇ ਮਿਆਰ ਕਾਰਨ ਬਹੁਤੇ ਨੌਜਵਾਨ ਅਵੇਸਲੇ ਰਹਿਣ ਲੱਗਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਹੌਲੀ¸ਹੌਲੀ ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਸਾਡੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਉÎÎÎੱਪਰ ਦਿਨੋਂ ਦਿਨ ਭਾਰੂ ਹੋ ਰਹੇ ਪੱਛਮੀਕਰਨ ਕਾਰਨ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚੋਂ ਮਾਂ ਬਾਪ ਦੀ ਦਖਲਅੰਦਾਜੀ ਘਟਣ ਨਾਲ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀਆਂ ਆਦਤਾਂ ਵਿਗੜਨੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਵਧ ਰਹੀ ਆਜਾਦੀ ਕਾਰਨ ਬਹੁਤੇ ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਨਿੱਤਵਰਤੀ ਰੁਝਾਨ ਬਾਰੇ ਪਤਾ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਭਲਾ ਅਜਿਹੇ ਹਾਲਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਅਨੁਸ਼ਾਸ਼ਨ ਹੇਠ ਕਿਵੇਂ ਰੱਖਣਗੇ।
ਅੱਜ ਸਾਡੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਲੋਕਤੰਤਰ ਨਾਲੋਂ ਜਿਆਦਾ ਅਸਰ 'ਨਸ਼ਾਤੰਤਰ' ਦਾ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਚੋਣਾਂ ਮੌਕੇ ਸ਼ਰਾਬ ਅਤੇ ਹੋਰ ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੇ ਦਰਿਆ ਵਗਦੇ ਹਨ। ਨਾ¸ਅਹਿਲ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਨਸ਼ੇ ਦੀਆਂ ਦੋ¸ਚਾਰ ਖੁਰਾਕਾਂ ਅਤੇ ਦੋ¸ਚਾਰ ਸੌ ਰੁਪਇਆਂ ਬਦਲੇ ਵੋਟਾਂ ਖਰੀਦ ਕੇ ਆਪਣੀ ਝੋਲੀ ਪਾ ਬੈਠਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਚੰਦ ਰੁਪਇਆਂ ਅਤੇ ਨਸ਼ੇ ਦੀਆਂ ਖੁਰਾਕਾਂ ਦੀ ਕੀਮਤ ਸੂਬੇ ਦੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਅਗਲੇ ਪੰਜ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਆਪਣੀ ਖੂਨ ਪਸੀਨੇ ਦੀ ਕਮਾਈ ਲੁਟਾ ਕੇ ਅਦਾ ਕਰਨੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ।
ਦਿਨੋਂ ਦਿਨ ਵਧ ਰਹੇ ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਸਰਕਾਰ ਪੂਰੀ ਤਰ•ਾਂ ਗੰਭੀਰ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਰੋਕਥਾਮ ਲਈ ਸਰਕਾਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਕਾਨੂੰਨ ਤਾਂ ਬਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਖਤੀ ਨਾਲ ਲਾਗੂ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਜਿਸਦੇ ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਵਿੱਕਰੀ ਬੇਰੋਕ ਜਾਰੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।  ਵਕਤ ਵਕਤ ਦੀਆਂ ਸਰਕਾਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਰੋਕਥਾਮ ਲਈ ਕੋਈ ਠੋਸ ਕਦਮ ਨਹੀਂ ਉਠਾਏ ਜਾਂਦੇ। ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਵਿੱਕਰੀ ਤੋਂ ਟੈਕਸ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਆਮਦਨ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਰੋਕਥਾਮ ਬਾਰੇ ਨਹੀਂ ਸੋਚਣ ਦਿੰਦੀ। ਜੇਕਰ ਸਰਕਾਰ ਚਾਹੇ ਤਾਂ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾ ਕੇ ਇਸ ਕੋਹੜ ਨੂੰ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚੋਂ ਪੁਰੀ ਤਰਾਂ ਖਤਮ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ ਪਰ ਅਜਿਹਾ ਕਰਨਾ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਦੂਰ ਦੀ ਗੱਲ ਇਸ ਬਾਰੇ ਸੋਚਣਾ ਵੀ ਗੁਨਾਹ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਲੋਕ ਹਿੱਤਾਂ ਨਾਲੋਂ ਜਿਆਦਾ ਆਪਣੇ ਖਜਾਨੇ ਦੀ ਫਿਕਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਦਾ ਦੂਜਾ ਪਹਿਲੂ ਇਹ ਵੀ ਹੈ ਕਿ ਜਿੰਨੀ ਕਮਾਈ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਵਿਕਰੀ ਹੋਣ ਤੋਂ ਟੈਕਸਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਉਸਤੋਂ ਕਈ ਗੁਣਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਰਾਸ਼ੀ ਇਹਨਾਂ ਤੋਂ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਨੁਕਸਾਨਾਂ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਲਈ ਖਰਚ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ।
ਜੇਕਰ ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਇਸੇ ਤਰ•ਾਂ ਵਧਦੀ ਰਹੀ ਤਾਂ ਉਹ ਦਿਨ ਦੂਰ ਨਹੀਂ ਜਦੋਂ ਪੰਜਾਬ ਅੰਦਰ ਨਸ਼ੇੜੀਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਫੌਜ ਖੜ•ੀ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ। ਨਸ਼ਿਆਂ ਰੂਪੀ ਕੋਹੜ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨ ਲਈ ਹਰ ਇਨਸਾਨ ਦਾ ਸਹਿਯੋਗ ਜਰੂਰੀ ਹੈ। ਸਾਡੇ ਆਲੇ¸ਦੁਆਲੇ ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਸਾਡਾ ਮੁੱਢਲਾ ਫਰਜ਼ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਨਸ਼ਿਆਂ ਨਾਲ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਨੁਕਸਾਨਾਂ ਤੋਂ ਜਾਣੂੰ ਕਰਵਾ ਕੇ ਇਸਦੀ ਵਰਤੋਂ ਬੰਦ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ । ਨਸ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ ਗਰਕ ਹੋ ਰਹੇ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਆਸ ਦੀ ਕਿਰਨ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਅੱਜ ਕੁਝ ਧਾਰਮਿਕ ਆਗੂ, ਸਮਾਜ ਸੇਵੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਅਤੇ ਪ੍ਰਿੰਟ ਮੀਡੀਆ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਵਿਅਕਤੀ ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੇ ਵਧ ਰਹੇ ਪਸਾਰੇ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਅੱਗੇ ਆਏ ਹਨ। ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਨਸ਼ਿਆਂ ਰੂਪੀ ਕੋਹੜ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਹਰ ਸੰਭਵ ਸਹਿਯੋਗ ਦੇਣ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸਾਂਝੇ ਉੱਦਮਾਂ ਸਦਕਾ ਹੀ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚੋਂ ਨਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਕੇ ਹੀ ਨੌਜਵਾਨ ਪੀੜ•ੀ ਨੂੰ ਬਚਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਤਾਂ ਹੀ ਬਚ ਸਕਦਾ ਹੈ ਸਾਡਾ ''ਰੰਗਲਾ ਪੰਜਾਬ''।

ਗਾਇਕੀ ਦੇ ਅੰਬਰ ਦਾ ਧਰੂ ਤਾਰਾ-ਮੁਹੰਮਦ ਰਫੀ



ਮੋਹਿਤ ਵਰਮਾ

ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਜਰਖੇਜ਼ ਮਿੱਟੀ ਨੇ ਅਜਿਹੇ ਹੀਰੇ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ ਹਨ ਜਿੰਨ•ਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕਾਮਯਾਬੀ ਦੀ ਬਦੌਲਤ ਸਿਰਫ ਪੰਜਾਬ 'ਚ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆਂ 'ਚ ਅਜਿਹਾ ਨਾਮਣਾ ਖੱਟਿਆ ਜਿਸਦੀ ਬਦੌਲਤ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆਂ 'ਚ ਬੜੇ ਮਾਣ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਜਿਹਾ ਹੀ ਇੱਕ ਹੀਰਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜ਼ਿਲ•ੇ ਦੇ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਪਿੰਡ ਕੋਟਲਾ ਸੁਲਤਾਨ ਸਿੰਘ ਵਿੱਚ 24 ਦਸੰਬਰ 1924 ਨੂੰ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਜਿਸਨੇ ਆਪਣੀ ਗਾਇਕੀ ਅਤੇ ਆਵਾਜ਼ ਦੇ ਦਮ ਤੇ ਲਗਭਗ 4 ਦਹਾਕੇ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਦਿਲਾਂ ਤੇ ਰਾਜ ਕੀਤਾ। ਗਾਇਕੀ ਦੀ ਦੁਨੀਆਂ ਦਾ ਇਹ ਜਾਦੂਗਰ ਸੀ-ਮੁਹੰਮਦ ਰਫੀ। ਮੁਹੰਮਦ ਰਫੀ ਨੂੰ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ 'ਚ ਜਿੰਨੀ ਸ਼ੌਹਰਤ ਹਾਸਿਲ ਹੋਈ ਓਨੀ ਸ਼ਾਇਦ ਹੀ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਗਾਇਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ ਹੋਵੇ।
ਇਸ ਮਹਾਨ ਗਾਇਕ ਦਾ ਜਨਮ ਚੌਧਰੀ ਜਨਾਬ ਮੁਹੰਮਦ ਅਲੀ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਜਿਸਦਾ ਨਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਬੜੇ ਚਾਅ ਨਾਲ ਮੁਹੰਮਦ ਰਫੀਕ ਰੱਖਿਆ। ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ 'ਫੀਕੋ' ਆਖ ਕੇ ਬੁਲਾਉਂਦੇ ਸਨ। ਫੀਕੋ ਨੂੰ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਸ਼ੌਂਕ ਸੀ, ਪਰ ਚੌਧਰੀ ਘਰਾਣੇ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਸਾਰੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਇਸ ਸ਼ੌਂਕ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਸਨ। ਉਹ ਗਾਇਕੀ ਨੂੰ ਚੌਧਰੀ ਘਰਾਣੇ ਦੀ ਸ਼ਾਨ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਸਮਝਦੇ ਸਨ। ਜਦੋਂ ਫੀਕੋ ਬਚਪਨ 'ਚ ਪਸ਼ੂ ਚਾਰਨ ਖੇਤਾਂ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਤਾਂ ਉÎÎÎÎੱਥੇ ਉਹ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਰਵਾਇਤੀ ਗੀਤ ਤੇ ਟੱਪੇ ਗਾਇਆ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਵਾਰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਸ਼ਾਮ ਸੁੰਦਰ ਉÎÎÎÎੱਧਰ ਦੀ ਲੰਘੇ ਤਾਂ ਉਹ ਫੀਕੋ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣ ਕੇ ਕੀਲੇ ਗਏ। ਉਸਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਤੋਂ ਖੁਸ਼ ਹੋਏ ਸ਼ਾਮ ਸੁੰਦਰ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੀ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਗਾਉਣ ਦਾ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਨਾਲ ਰਫੀ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਹੱਲਾਸ਼ੇਰੀ ਮਿਲੀ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਉਹ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਤਾਲੀਮ ਲੈਣ ਲਾਹੌਰ ਚਲਾ ਗਿਆ ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਸ਼ਾਸ਼ਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦੀਆਂ ਬਾਰੀਕੀਆਂ ਨੂੰ ਸਮਝਿਆ। ਸ਼ਾਸ਼ਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਦਮ ਤੇ ਹੀ ਉਸਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਰੇਡੀਓ ਤੇ ਗਾਉਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲਿਆ।
ਇੱਥੇ ਕੰਮ ਕਰਦਿਆਂ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਸ਼ਾਮ ਸੁੰਦਰ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਹੇਠ ਉਸਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਪੰਜਾਬੀ ਫਿਲਮ 'ਗੁਲਬਲੋਚ' ਲਈ ਪਿੱਠਵਰਤੀ ਗਾਇਕ (ਪਲੇਅਬੈਕ ਸਿੰਗਰ) ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। 1944 ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਮੁੰਬਈ ਆਉਣ ਦਾ ਸੱਦਾ ਮਿਲਿਆ। ਪਲੇਅਬੈਕ ਸਿੰਗਰ ਵਜੋਂ ਉਸਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਾਮਯਾਬੀ 'ਜੁਗਨੂੰ' ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਮਿਲੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ ਕਦੇ ਪਿੱਛੇ ਮੁੜ ਕੇ ਨਹੀਂ ਦੇਖਿਆ ਅਤੇ ਸਫਲਤਾ ਦੀਆਂ ਬੁਲੰਦੀਆਂ ਛੂੰਹਦਾ ਗਿਆ। ਇੱਥੇ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦਿਆਂ-ਪਹੁੰਚਦਿਆਂ ਕੋਟਲਾ ਸੁਲਤਾਨ ਸਿੰਘ ਦਾ 'ਫੀਕੋ' ਹੁਣ ਮੁਹੰਮਦ ਰਫੀ ਬਣ ਚੁੱਕਾ ਸੀ।
ਰਫੀ ਨੂੰ ਇਹ ਰੱਬੀ ਬਖਸ਼ਿਸ਼ ਹਾਸਿਲ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਹਰ ਤਰ•ਾਂ ਦੇ ਰਾਗ, ਗਜ਼ਲਾਂ, ਗੀਤ, ਕੱਵਾਲੀ ਆਦਿ ਗਾ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਗਾਇਕੀ ਦੇ ਸਫਰ ਦੌਰਾਨ ਮੁਹੰਮਦ ਰਫੀ ਨੇ ਅਨੇਕਾਂ ਬੁਲੰਦੀਆਂ ਨੂੰ ਛੋਹਿਆ ਅਤੇ ਗਾਇਕੀ ਦਾ ਬੇਤਾਜ਼ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਬਣਿਆ। 1973 ਵਿੱਚ ਮੁਹੰਮਦ ਰਫੀ ਨੂੰ ਉਸਦੀ ਗਾਇਕੀ ਦੀ ਬਦੌਲਤ ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਐਵਾਰਡ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਉਸਨੂੰ 5 ਵਾਰ ਫਿਲਮ ਫੇਅਰ ਐਵਾਰਡ (ਸਰਵੋਤਮ ਗਾਇਕ), ਦਰਜਨਾਂ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਅਤੇ ਸੈਂਕੜੇ ਸਨਮਾਨ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ ਮਿਲੇ ਜੋ ਉਸਦੀ ਸੁਰੀਲੀ ਅਤੇ ਮਧੁਰ ਆਵਾਜ਼ ਦੀ ਹਾਮੀ ਭਰਦੇ ਹਨ।
ਉਹ ਕਦੇ ਸਨਮਾਨਾਂ ਦੀ ਦੌੜ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਪਏ ਸਗੋਂ ਸਾਦਗੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਅਪਣਾਈ ਰੱਖਿਆ। ਮੁਹੰਮਦ ਰਫੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਦੀ ਮਿੱਟੀ, ਮਾਂ ਬੋਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਵਾਸੀਆਂ ਨਾਲ ਬੇਹੱਦ ਪਿਆਰ ਸੀ। ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਤੋਂ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹੌਂਸਲਾ ਅਫਜਾਈ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਿਆਰ ਦੀ ਇਹ ਪੁਖਤਾ ਮਿਸਾਲ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਤੋਂ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨਾਲ ਹਮੇਸ਼ਾ ਠੇਠ ਪੰਜਾਬੀ 'ਚ ਹੀ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਰਫੀ ਸਾਹਿਬ ਬੜੇ ਮਾਣ ਨਾਲ ਆਖਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ ਕਿ ਉਸਦਾ ਜਨਮ ਉਸ ਧਰਤੀ ਤੇ ਹੋਇਆ ਜਿਸਨੂੰ 10 ਵਿੱਚੋਂ 9 ਗੁਰੂਆਂ ਦੀ ਚਰਨ ਛੋਹ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ। ਮੁਹੰਮਦ ਰਫੀ ਪੈਸੇ ਪੱਖੋਂ ਬੇਸ਼ੱਕ ਬਹੁਤ ਅਮੀਰ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਇਨਸਾਨੀਅਤ ਅਤੇ ਰਹਿਮਦਿਲੀ ਨੂੰ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਛੱਡਿਆ। ਗਰੀਬਾਂ ਅਤੇ ਲੋੜਵੰਦਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮਦਦਗਾਰ ਰਿਹਾ।
ਗਾਇਕੀ ਦਾ ਇਹ ਬੇਤਾਜ਼ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਸੰਨ 1980 ਵਿੱਚ ਦਿਲ ਦੇ ਦੌਰੇ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਡਾਕਟਰਾਂ ਦੀਆਂ ਅਣਥੱਕ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਸਰੋਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਦੁਆਵਾਂ ਦੇ ਉਲਟ ਰੱਬ ਨੂੰ ਸ਼ਾਇਦ ਕੁਝ ਹੋਰ ਹੀ ਮਨਜ਼ੂਰ ਸੀ। ਅੰਤ 31 ਜੁਲਾਈ 1980 ਨੂੰ ਜਦੋਂ ਇਸ ਮਹਾਨ ਫਨਕਾਰ ਨੇ ਆਖਰੀ ਸਾਹ ਲਿਆ ਤਾਂ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸੋਗ ਦੀ ਲਹਿਰ ਦੌੜ ਗਈ। ਚੰਦਰੀ ਮੌਤ ਨੇ ਭਾਰਤ ਵਾਸੀਆਂ ਕੋਲੋਂ ਗਾਇਕੀ ਦਾ ਬੇਤਾਜ਼ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਲਈ ਖੋਹ ਲਿਆ। ਬੇਸ਼ੱਕ ਅੱਜ ਉਹ ਸਰੀਰਕ ਤੌਰ ਤੇ ਇਸ ਦੁਨੀਆਂ ਤੇ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ ਪਰ ਉਸਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਅੱਜ ਵੀ ਕਰੋੜਾਂ ਸੰਗੀਤ ਪ੍ਰੇਮੀਆਂ ਦੇ ਦਿਲਾਂ ਦੀ ਧੜਕਣ ਬਣ ਧੜਕਦੀ ਹੈ। ਮੁਹੰਮਦ ਰਫੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਅਤੇ ਫਨ ਦੇ ਦਮ ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਦਿਲਾਂ ਤੇ ਅਜਿਹਾ ਰਾਜ ਕੀਤਾ ਜਿਸਦੀ ਬਦੌਲਤ ਉਸਨੂੰ ਰਹਿੰਦੀ ਦੁਨੀਆਂ ਤੱਕ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ।

Friday, 12 August 2011

ਦੇਸ਼ ਭਰ 'ਚ ਜੱਗ ਜਨਣੀ ਪ੍ਰਤੀ ਫੈਲਿਆ ਹੈ ਹਿੰਸਾ ਦਾ ਜ਼ਹਿਰ

ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਲੋਰੀ ਦੇਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਮੌਤ ਦੀ ਗੋਦ 'ਚ ਸੌਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਨੇ ਸੈਂਕੜੇ ਮਾਵਾਂ

ਮੋਹਿਤ ਵਰਮਾ


ਸਾਡੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਵੱਡੇ¸ਵੱਡੇ ਵਾਅਦੇ ਤੇ ਦਾਅਵੇ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਪਰ ਇਸ ਤੋ ਉਲਟ ਤਸਵੀਰ ਦਾ ਦੂਸਰਾ ਪਹਿਲੂ ਕੁਝ ਹੋਰ ਹੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਰਿਪੋਰਟ ਅਨੁਸਾਰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਤਕਰੀਬਨ 205 ਔਰਤਾਂ ਜਣੇਪੇ ਦੌਰਾਨ ਹੀ ਦਮ ਤੋੜ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ । ਹਰ ਸੱਤਵੇਂ ਮਿੰਟ ਇੱਕ ਮਾਂ ਆਪਣੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਲੋਰੀ ਦੇਣ ਤੋ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਮੌਤ ਦੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਸੌਂ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।  ਹੈਰਾਨੀ ਦੀ ਗੱਲ ਇਹ ਵੀ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਮੌਤ ਦਰ ਸਾਡੇ ਗੁਆਂਢੀ ਸੂਬਿਆਂ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਤੋਂ ਕਈ ਗੁਣਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੈ।
ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਿਹਤ ਸਹੂਲਤਾਂ ਦੀ ਘਾਟ ਕਾਰਨ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਵਾਪਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪੇਂਡੂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤੀ ਹੋਰ ਵੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਹੈ । ਪੇਂਡੂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅਨੁਭਵੀ ਦਾਈਆਂ ਦੀ ਘਾਟ ਕਾਰਨ ਤਕਰੀਬਨ 60 ਫੀਸਦੀ ਜਣੇਪਾ ਕੇਸ ਅਜਿਹੇ ਹਨ ਜਿਹੜੇ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਸਹਾਇਕ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ।  ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਜਣੇਪੇ ਸਮੇਂ ਮਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਦਰ 301 ਹੈ ਜੋ ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਬਾਕੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੈ।  ਸਮੁੱੁਚੇ ਵਿਸ਼ਵ ਦੀ ਔਸਤ ਮੌਤ ਦਰ 106 ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਅੰਕੜੇ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਲਈ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਾਲ ਲੱਗ ਜਾਣਗੇ । ਇੱਕ ਅਨੁਮਾਨ ਮੁਤਾਬਿਕ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇਹ ਦਰ 2015 ਤੱਕ ਮਸਾਂ ਹੀ 240 ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ।
ਪਂੇਡੂ ਖੇਤਰਾਂ ਦੀਆਂ 55 ਫੀਸਦੀ ਔਰਤਾਂ ਖੂਨ ਦੀ ਘਾਟ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਵਧ ਰਹੀ ਮਹਿੰਗਾਈ ਅਤੇ ਪੇਂਡੂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਗਰੀਬੀ ਕਾਰਨ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਓਨੀ ਖ਼ੁਰਾਕ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ ਜਿੰਨੀ ਕਿ ਇੱਕ ਗਰਭਵਤੀ ਔਰਤ ਨੂੰ ਤੰਦਰੁਸਤ ਬੱਚਾ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਦੀ ਦਰ ਘਟਾਉਣ ਵਿੱਚ ਅਯੋਗਤਾ ਇਸ ਕਰਕੇ ਵੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹਸਪਤਾਲਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਬੱਚੇ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਦੀ ਦਰ ਬਹੁਤ ਜਿਆਦਾ ਹੈ ਜਦਕਿ ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਵਿੱਚ 90 ਫੀਸਦੀ ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਜਨਮ ਹਸਪਤਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਅਤ ਦਾਈਆਂ ਦੀ ਦੇਖ ਰੇਖ ਹੇਠ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਹਰ ਰੋਜ਼ ਮੌਤ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਠੋਸ ਕਦਮ ਉਠਾਉਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਵੱਡੇ¸ਵੱਡੇ ਦਾਅਵੇ ਅਤੇ ਵਾਅਦੇ ਕਰਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਹਕੀਕੀ ਸੁਧਾਰ ਕੀਤੇ ਜਾਣ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਹੀ ਸੈਂਕੜੇ ਮਾਵਾਂ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਲੋਰੀ ਦੇਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਮੌਤ ਦੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਸੌਂਦੀਆਂ ਰਹਿਣਗੀਆਂ।
ਇੱਥੇ ਹੀ ਬੱਸ ਨਹੀ, ਸਾਡੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਹਕੂਮਤ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਕੁਰਸੀ 'ਤੇ ਇੱਕ ਔਰਤ ਬਿਰਾਜਮਾਨ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਦੇÎਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ ਜੱਗ ਜਨਣੀ ਪ੍ਰਤੀ ਅੱਤਿਆਚਾਰਾਂ ਦੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਵਾਧਾ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ ।  ਇੱਕ ਸਰਵੇਖਣ ਅਨੁਸਾਰ ਸਾਡੇ ਮੁਲਕ ਦੀਆਂ 37. 22 ਫੀਸਦੀ ਔਰਤਾਂ ਘਰੇਲੂ ਹਿੰਸਾ ਦੀਆਂ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹਨ ਜਦੋਂ ਕਿ 37 ਫੀਸਦੀ ਨੂੰ ਜਿਨਸੀ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਦੀ ਮਾਰ ਝੱਲਣੀ ਪੈਦੀ ਹੈ । ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਬਿਹਾਰ ਪਹਿਲੇ ਨੰਬਰ ਤੇ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਇਲਕਿਆਂ ਵਿੱਚ 62.2 ਫੀਸਦੀ ਅਤੇ ਪੇਂਡੂ ਇਲਕਿਆਂ ਵਿੱਚ 58.5 ਫੀਸਦੀ ਔਰਤਾਂ ਘਰੇਲੂ ਹਿੰਸਾ ਦਾ ਦਰਦ ਬਰਦਾਸ਼ਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ । ਇਸ ਤੋ ਇਲਾਵਾ ਰਾਜਸਥਾਨ ਵਿੱਚ 46.3 ਫੀਸਦੀ, ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ 45.8 ਫੀਸਦੀ, ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਵਿੱਚ 44.1 ਫੀਸਦੀ , ਮਣੀਪੁਰ ਵਿੱਚ 43.9 ਫੀਸਦੀ, ਉਤੱਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ 42.4 ਫੀਸਦੀ, ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਵਿੱਚ 41.9 ਫੀਸਦੀ, ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਵਿੱਚ 40.3 ਫੀਸਦੀ ਅਤੇ ਅਰੁਣਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ 38.8 ਫੀਸਦੀ ਔਰਤਾਂ ਘਰਾਂ ਵਿਚਲੀ ਕੁੱਟਮਾਰ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ । ਗੋਆ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹਿੰਸਾ ਦਾ ਇਹ ਅੰਕੜਾ 17.2 ਫੀਸਦੀ ਅਤੇ ਪਂੇਡੂ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ 16.4 ਫੀਸਦੀ ਹੈ । ਘਰੇਲੂ ਹਿੰਸਾ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ  ਹਾਲਤਾਂ ਨੂੰ ਕਾਫੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਸੁਖਾਵੇਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ । ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਇੰਨ•ਾਂ ਸੂਬਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅਜੇ ਬਹੁਤ ਕੁੱਝ ਕਰਨਾ ਬਾਕੀ ਹੈ ।
ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਖਿਲਾਫ 75 ਫੀਸਦੀ ਹਿੰਸਾ ਦਾ ਕਾਰਨ ਪਤੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਨਸ਼ਾ, ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ ਅਤੇ ਦਾਜ ਹੈ ਜਦ ਕਿ 25 ਫੀਸਦੀ ਮਾਮਲਿਆਂ ਲਈ ਸੱਸ-ਬਹੂ ਦਾ ਝਗੜਾ ਅਤੇ ਚਰਿੱਤਰਹੀਣਤਾ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹੈ । ਦੁਨੀਆਂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਪੰਚਾਇਤ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਸੰਘ ਦੀ ਮੰਨੀਏ ਤਾਂ 45 ਸਾਲ ਤੱਕ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੀਆਂ ਮੌਤਾਂ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਲੜਾਈ ਝਗੜਾ ਹੇ। ਪਿਛਲੇ 5 ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ ਔਰਤਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਘਰੇਲੂ ਹਿੰਸਾ ਦੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬੇਹਤਾਸ਼ਾ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਔਰਤਾਂ ਦਾ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਪੜ•ੇ ਲਿਖੇ ਅਤੇ ਵਿਕਸਤ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ਤੇ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ ਜਿਸ ਤੋਂ ਇਹ ਸਾਬਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਕੁੱਟਮਾਰ ਹਰ ਵਰਗ ਦੇ ਲੋਕ ਕਰਦੇ ਹਨ ।  ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਹਿੰਸਕ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਖਤਰਨਾਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਵਧ ਰਹੀ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਮਿਸਾਲ ਨਾਬਾਲਗ ਲੜਕੀਆਂ ਅਤੇ ਮਾਸੂਮ ਬੱਚੀਆਂ ਵਿਰੁੱਧ ਹੋ ਰਹੇ ਘਿਨਾਉਣੇ ਜ਼ੁਰਮਾਂ ਤੋਂ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।  
 ਜੱਗ ਜਨਣੀ ਪ੍ਰਤੀ ਫੈਲ ਰਹੀ ਹਿੰਸਾ ਦਾ ਇੱਕ ਕਾਰਨ ਮਾਦਾ ਭਰੂਣ ਹੱਤਿਆ ਕਾਰਨ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਘਟ ਰਹੀ ਗਿਣਤੀ ਨੂੰ ਵੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਲਿੰਗ ਅਨੁਪਾਤ ਵਿਚਲਾ ਪਾੜਾ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਔਰਤ ਪ੍ਰਤੀ ਸਮਾਜ ਦਾ ਨਜ਼ਰੀਆ ਬਦਲਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਔਰਤ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਾਡੇ ਪੁਰਾਤਨ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਵਿਰਸੇ ਵਾਂਗ ਰਹਿਣ ਲਈ ਤਬਦੀਲ ਹੋਣਾ ਪਵੇਗਾ ਤਾਂ ਹੀ ਔਰਤਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਫੈਲੀ ਹਿੰਸਾ ਨੂੰ ਠੱਲ• ਪਾਈ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।

Monday, 8 August 2011

ਤਾਂ ਕਿ ਮੰਗਣਾ ਨਾ ਪਵੇ ਪਾਣੀ......

ਮੋਹਿਤ ਵਰਮਾ

ਧਰਤੀ ਹੇਠਲੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਨਿਰੰਤਰ ਡਿੱਗ ਰਹੇ ਪੱਧਰ ਨੇ ਅੱਜ ਸਾਨੂੰ ਇਸ ਕਗਾਰ ਤੇ ਲਿਆ ਖੜ•ਾ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਪਾਣੀ ਦੀ ਵਧ ਰਹੀ ਦੁਰਵਰਤੋਂ ਨੂੰ ਨਾ ਰੋਕਿਆ ਗਿਆ ਤਾਂ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ ਪੰਜਾਬ ਰੇਗਿਸਤਾਨ ਬਣ ਜਾਵੇਗਾ ਅਤੇ ਸਾਡੀਆਂ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪੀੜ•ੀਆਂ  ਨੂੰ ਸਾਫ ਸੁਥਰੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਲਈ ਲੋਕਾਂ ਅੱਗੇ ਹੱਥ ਅੱਡਣੇ ਪੈਣਗੇ।
ਜੇਕਰ ਸਾਡੇ ਨਿੱਤਵਰਤੀ ਰੁਝਾਨ ਵੱਲ ਨਜਰ ਮਾਰੀਏ ਤਾਂ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਾਡੀ ਰੋਜਾਨਾ ਦੀ ਜਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦੀ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ਤੇ ਹੋ ਰਹੀ ਬਰਬਾਦੀ ਲਈ ਅਸੀਂ ਖੁਦ ਹੀ ਜਿੰਮੇਵਾਰ ਹਾਂ। ਰੋਜਾਨਾ ਸ਼ੇਵ ਜਾਂ ਬੁਰਸ਼ ਕਰਨ ਸਮੇਂ ਟੂਟੀ ਖੁੱਲੀ ਰੱਖਣੀ, ਪਾਈਪ ਨਾਲ ਗੱਡੀ ਜਾਂ ਫਰਸ਼ਾਂ ਧੋਣਾ ਆਦਿ ਕੁਝ ਅਜਿਹੀਆਂ ਆਦਤਾਂ ਹਨ ਜਿੰਨ•ਾ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਹਜਾਰਾਂ ਲੀਟਰ ਪਾਣੀ ਰੋਜਾਨਾ ਅਜਾਈਂ ਗਵਾ ਰਹੇ ਹਾਂ। ਅੱਜ ਲੋੜ ਹੈ ਇਹਨਾਂ ਆਦਤਾਂ ਨੂੰ ਬਦਲਣ ਦੀ। ਸ਼ੇਵ ਜਾਂ ਬੁਰਸ਼ ਕਰਨ ਸਮੇਂ ਟੂਟੀ ਖੁੱਲ•ੀ ਛੱਡਣ ਦੀ ਬਜਾਇ ਕੱਪ ਨਾਲ ਵੀ ਕੰਮ ਚਲਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਗੱਡੀ ਜਾਂ ਫਰਸ਼ਾਂ ਧੋਣ ਲਈ ਬਾਲਟੀ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਵੀ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਵਕਤ ਰਹਿੰਦੇ ਇਹਨਾਂ ਆਦਤਾਂ ਨੂੰ ਨਾ ਬਦਲਿਆ ਗਿਆ ਤਾਂ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਵਕਤ ਵਿੱਚ ਇਸਦੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਗੰਭੀਰ ਸਿੱਟੇ ਨਿੱਕਲਣਗੇ।
ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਦਿਨੋਂ ਦਿਨ ਵਧ ਰਹੇ ਉਦਯੋਗੀਕਰਨ ਕਾਰਨ ਉਦਯੋਗਾਂ ਦੇ ਫੋਕਟ ਪਦਾਰਥਾਂ ਨੇ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰਲ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਕਦਰ ਗੰਧਲਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸਮੁੰਦਰ, ਸਮੁੰਦਰ ਨਾਂ ਰਹਿ ਕੇ 'ਜ਼ਹਿਰ ਦੀ ਗੁੱਥੀ' ਬਣ ਕੇ ਰਹਿ ਗਏ ਹਨ। ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਵਧ ਰਹੇ ਜ਼ਹਿਰ ਕਾਰਨ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਆਕਸੀਜਨ ਘਟ ਰਹੀ ਹੈ ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜੀਵ ਜੰਤੂ ਮਰ ਰਹੇ ਹਨ।
ਅੱਜ ਵੱਖ ਵੱਖ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪਾਣੀ ਦੇ ਨਿਰੰਤਰ ਡਿੱਗ ਰਹੇ ਪੱਧਰ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਉਪਰਾਲੇ ਕੀਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਹਰ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਨੈਤਿਕ ਫਰਜ਼ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਆਦਤਾਂ ਬਦਲ ਕੇ ਦੂਸਰੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਪਾਣੀ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰੇ ਤਾਂ ਜੋ ਪਾਣੀ ਦੇ ਡਿੱਗ ਰਹੇ ਪੱਧਰ ਨੂੰ ਹੋਰ ਡਿੱਗਣ ਤੋਂ ਰੋਕਿਆ ਜਾ ਸਕੇ ਅਤੇ ਸਾਡੀਆਂ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪੀੜ•ੀਆਂ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਮੰਗ ਕੇ ਨਾ ਗੁਜਾਰਾ ਕਰਨਾ ਪਵੇ।

Saturday, 6 August 2011

ਕੁੜੀਮਾਰਾਂ ਦੀ ਧਰਤੀ ਬਣਿਆ ''ਪੰਜਾਬ''

ਮੋਹਿਤ ਵਰਮਾ


ਗੁਰੂਆਂ, ਪੀਰਾਂ-ਫਕੀਰਾਂ ਦੀ ਚਰਨ ਛੋਹ ਪ੍ਰਾਪਤ ਪੰਜ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੀ ਧਰਤੀ 'ਪੰਜਾਬ', ਭਰੂਣ ਹੱਤਿਆ ਵਰਗੀਆਂ ਸਮਾਜਿਕ ਬੁਰਾਈਆਂ ਕਾਰਨ ਅਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਕੇ ਰਹਿ ਗਈ ਹੈ। ਭਰੂਣ ਹੱਤਿਆ ਕਾਰਨ ਸਾਡੇ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਕੁੜੀਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਘਟ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮੁੰਡਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਧ ਰਹੀ ਹੈ। ਪਿਛਲੇ ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ ਕੁੱਖ 'ਚ ਮਾਰੀਆਂ ਜਾ ਚੁੱਕੀਆਂ ਧੀਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਕਰੀਏ ਤਾਂ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਨੂੰ 'ਕੁੜੀਮਾਰਾਂ' ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਦੇਣਾ ਗਲਤ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ।
ਮਾਦਾ ਭਰੂਣ ਹੱਤਿਆ ਕਾਰਨ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ 0 ਤੋਂ 6 ਸਾਲ ਤੱਕ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਲਿੰਗ ਅਨੁਪਾਤ ਵਿਚਲਾ ਪਾੜਾ ਐਨਾ ਵਧ ਚੁੱਕਾ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ ਨਹੀਂ ਪੂਰਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਜੇਕਰ ਅੰਕੜਿਆਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰੀਏ ਤਾਂ ਏਸ ਵੇਲੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਾੜਾ ਹਾਲ ਤਰਨਤਾਰਨ ਜਿਲ•ੇ ਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ 0 ਤੋਂ 6 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਦੇ 1000 ਲੜਕਿਆਂ ਪਿੱਛੇ ਸਿਰਫ 819 ਲੜਕੀਆਂ ਹਨ। ਪਵਿੱਤਰ ਨਗਰੀ ਸ਼੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਵੀ ਇਸ ਕੁਕਰਮ ਤੋਂ ਬਚ ਨਹੀਂ ਸਕੀ। ਜਿਲ•ਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਅਤੇ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਵਿੱਚ 1000 ਲੜਕਿਆਂ ਪਿੱਛੇ ਸਿਰਫ 824 ਲੜਕੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਅਗਲਾ ਨੰਬਰ ਸਾਡੇ ਸੂਬੇ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਦੇ ਜੱਦੀ ਜਿਲ•ੇ ਮੁਕਤਸਰ ਦਾ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ 1000 ਲੜਕਿਆਂ ਮੁਕਾਬਲੇ ਸਿਰਫ 830 ਲੜਕੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਮਾਨਸਾ ਵਿੱਚ 831, ਸੰਗਰੂਰ ਅਤੇ ਪਟਿਆਲਾ ਵਿੱਚ 835, ਮੋਹਾਲੀ ਵਿੱਚ 842, ਫਤਿਹਗੜ• ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ 843, ਫਿਰੋਜਪੁਰ ਵਿੱਚ 846, ਬਰਨਾਲਾ ਵਿੱਚ 847, ਫਰੀਦਕੋਟ ਵਿੱਚ 851, ਬਠਿੰਡਾ ਵਿੱਚ 854, ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਵਿੱਚ 859, ਮੋਗਾ ਵਿੱਚ 863, ਲੁਧਿਆਣਾ ਵਿੱਚ 865, ਰੂਪਨਗਰ ਵਿੱਚ 866, ਕਪੂਰਥਲਾ ਵਿੱਚ 872, ਜਲੰਧਰ ਵਿੱਚ 874 ਅਤੇ ਨਵਾਂਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ 1000 ਲੜਕਿਆਂ ਪਿੱਛੇ 879 ਲੜਕੀਆਂ ਹਨ। ਭਾਵੇਂ ਪਿਛਲੇ ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ ਨਾਲੋਂ ਇਸ ਵਾਰ ਲਿੰਗ ਅਨੁਪਾਤ ਵਿੱਚ ਮਾਮੂਲੀ ਸੁਧਾਰ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ ਹੈ ਪਰ ਇਸਦਾ ਮਤਲਬ ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਿ ਇਸ ਕੁਕਰਮ ਵਿਰੁੱਧ ਜੰਗ ਜਿੱਤ ਲਈ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਬੁਰਾਈ ਨੂੰ ਜੜ ਤੋਂ ਖਤਮ ਕਰਨ ਲਈ ਅਜੇ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ।
ਭਰੂਣ ਹੱਤਿਆ ਰੋਕਣ ਲਈ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਪੀ. ਐÎÎÎÎੱਨ. ਡੀ. ਟੀ. ਐਕਟ ਦਾ ਗਠਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਕਰਨ ਦਾ ਦੋਸ਼ੀ ਪਾਏ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਪੰਜ ਸਾਲ ਤੱਕ ਦੀ ਕੈਦ ਜਾਂ ਇੱਕ ਲੱਖ ਤੱਕ ਦਾ ਜੁਰਮਾਨਾ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਸਖਤੀ ਦਾ ਹੀ ਨਤੀਜਾ ਹੈ ਕਿ ਲਿੰਗ ਅਨੁਪਾਤ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਸੁਧਾਰ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਲਿੰਗ ਅਨੁਪਾਤ ਵਿਚਲਾ ਪਾੜਾ ਪਹਿਲਾਂ ਨਾਲੋਂ ਘੱਟ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਪਰ ਤਸਵੀਰ ਦਾ ਦੂਸਰਾ ਪਹਿਲੂ ਇਹ ਵੀ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਸਖਤੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨਵਜੰਮੀਆਂ ਬੱਚੀਆਂ ਨੂੰ ਝਾੜੀਆਂ, ਰੇਲਾਂ ਦੀਆਂ ਪਟੜੀਆਂ ਤੇ ਲਾਵਾਰਿਸ ਸੁੱਟਣ ਜਾਂ ਰੈÎÎÎੱਡ ਕਰਾਸ ਦੇ ਪੰਘੂੜਿਆ ਵਿੱਚ ਛੱਡਣ ਦਾ ਰੁਝਾਨ ਪਹਿਲਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵਧਿਆ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਦਿਨੋਂ-ਦਿਨ ਘਟ ਰਹੇ ਲਿੰਗ ਅਨੁਪਾਤ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਰੈÎÎÎÎੱਡ ਕਰਾਸ ਸੁਸਾਇਟੀ ਵੱਲੋਂ ਲਗਾਏ 'ਪੰਘੂੜੇ' ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਉÎÎÎੱਦਮ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਉÎÎÎੱਦਮ ਦੇ ਕਾਫੀ ਵਧੀਆ ਨਤੀਜੇ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਵੀ ਮਿਲ ਰਹੇ ਹਨ, ਪਰ ਇੱਥੇ ਇਹ ਗੱਲ ਵੀ ਸੋਚਣ ਵਾਲੀ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂਆਂ, ਪੀਰਾਂ-ਫਕੀਰਾਂ ਦੀ ਧਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ 'ਜੱਗਜਨਣੀ' ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਪੰਘੂੜਿਆਂ ਦੀ ਲੋੜ ਹੀ ਕਿਉਂ ਪਈ?  ਸਾਡੇ ਸਮਾਜ ਦੀ ਕਿੰਨੀ ਵੱਡੀ ਤਰਾਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਜਿਸ ਔਰਤ ਨੇ ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਰਾਜਿਆਂ, ਮਹਾਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ, ਅੱਜ ਉਸਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਹੀ ਪੰਘੂੜੇ ਲਗਾਉਣ ਦੀ ਲੋੜ ਪੈ ਰਹੀ ਹੈ। ਸਾਡੀ ਨੈਤਿਕਤਾ ਵਿੱਚ ਆਈ ਗਿਰਾਵਟ ਦਾ ਹੀ ਨਤੀਜਾ ਹੈ ਕਿ ਅੱਜ ਜੱਗਜਨਣੀ ਨੂੰ ਜਨਮ ਲੈਣ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਤੋਂ ਵਾਂਝੇ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਲੜਕਿਆਂ ਨਾਲੋਂ ਹਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਮੋਹਰੀ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਸਾਡੇ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਵਧ ਰਿਹਾ ਕੰਨਿਆ ਭਰੂਣ ਹੱਤਿਆ ਦਾ ਵਰਤਾਰਾ ਬੇਹੱਦ ਚਿੰਤਾਜਨਕ ਹੈ। ਕਿੰਨੇ ਦੁੱਖ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਪੜ•ਾਈ, ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸੁੱਖ ਸਹੂਲਤਾਂ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਮੁੰਡਿਆਂ ਦੇ ਮੋਢੇ ਨਾਲ ਮੋਢਾ ਜੋੜ ਕੇ ਤੁਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਲੜਕੀਆਂ ਤੇ ਇਹ ਕਹਿਰ ਢਾਹਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਕੰਨਿਆ ਭਰੂਣ ਹੱਤਿਆ ਦਾ ਵਰਤਾਰਾ ਇਸੇ ਤਰ•ਾਂ ਜਾਰੀ ਰਿਹਾ ਤਾਂ ਉਹ ਦਿਨ ਦੂਰ ਨਹੀਂ ਜਦੋਂ ਸਾਡੇ ਸੂਬੇ ਵਿੱਚ ਲੜਕੀਆਂ ਦਾ ਅਕਾਲ ਪੈ ਜਾਵੇਗਾ। ਜੇਕਰ ਲੜਕੀਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਇਸੇ ਤਰ•ਾਂ ਘਟਦੀ ਰਹੀ ਤਾਂ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ ਪੰਜਾਬ ਦੇ 60 ਲੱਖ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮੁੰਡੇ 'ਕੁਆਰੇ' ਰਹਿ ਜਾਣਗੇ।
ਅੱਜ ਜਿਵੇਂ ਜਿਵੇਂ ਸਾਇੰਸ ਤਰੱਕੀ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ ਅਸੀਂ ਲੋਕ ਪਿਛਾਂਹ ਵੱਲ ਜਾ ਰਹੇ ਹਾਂ। ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਸਿਹਤ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਕਰਨ ਲਈ ਬਣਾਈਆਂ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਦੀ ਅੱਜ ਵਰਤੋਂ ਘੱਟ ਅਤੇ ਦੁਰਵਰਤੋਂ ਵੱਧ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ਡਾਕਟਰੀ ਪੇਸ਼ਾ ਜਿਸਨੂੰ ਰੱਬ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅੱਜ ਚੰਦ ਦਮੜਿਆਂ ਦੀ ਖਾਤਿਰ ਆਪਣਾ ਈਮਾਨ ਵੇਚ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਖੁੰਬਾਂ ਵਾਂਗੂੰ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਅਲਟਰਾ ਸਾਊÎਡ ਸੈਂਟਰ 'ਇੱਥੇ ਲਿੰਗ ਨਿਰਧਾਰਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ' ਦਾ ਫੱਟਾ ਲਗਾ ਕੇ ਅੰਦਰਖਾਤੇ ਇਹ ਕੁਕਰਮ ਧੜੱਲੇ ਨਾਲ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਅਲਟਰਾ ਸਾਊਂਡ ਸੈਂਟਰਾਂ ਵਾਲੇ 10¸15 ਹਜ਼ਾਰ ਰੁਪਏ ਦੇ ਲਾਲਚ ਦੀ ਖਾਤਰ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਕੁੜੀਆਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਲੈਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਮੌਤ ਦੇ ਘਾਟ ਉਤਾਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਅਨੁਮਾਨ ਅਨੁਸਾਰ ਸਾਡੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਲਗਭਗ ਢਾਈ ਹਜ਼ਾਰ ਕੁੜੀਆਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਲੈਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਮੌਤ ਦਾ ਫਰਮਾਨ ਸੁਣਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਯੁੱਧਾਂ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਧਾੜਵੀ ਆਪਣੇ ਹਮਲਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਲੜਕੀਆਂ ਨੂੰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਸਨ । ਇਸ ਬੇਪਤੀ ਦੇ ਡਰੋਂ ਬਹੁਤੇ ਲੋਕ ਲੜਕੀਆਂ ਨੂੰ ਜੰਮਣ ਸਾਰ ਗਲ ਅੰਗੂਠਾ ਦੇ ਕੇ ਜਾਂ ਜਹਿਰ ਦੇ ਕੇ ਮਾਰ ਦਿੰਦੇ ਸਨ । ਵਕਤ ਬੀਤਣ ਨਾਲ ਇਨਸਾਨ ਨੇ ਤਰੱਕੀ ਤਾਂ ਕਰ ਲਈ ਪਰ ਲੜਕੀਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਉਸਦੀ ਸੌੜੀ ਸੋਚ ਅੱਜ ਵੀ ਜਿਉਂ ਦੀ ਤਿਉਂ ਬਰਕਰਾਰ ਹੈ। ਫਰਕ ਸਿਰਫ ਐਨਾ ਹੈ ਕਿ ਉਦੋਂ ਲੜਕੀਆਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਲੈਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਪਰ ਹੁਣ ਜਨਮ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਲੜਕੀਆਂ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਦੇ ਵਾਰੰਟ ਫੜਾਏ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ । ਪੁੱਤਰ ਮੋਹ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਵਿੱਚ ਅੰਨ•ਾ ਹੋਇਆ ਇਨਸਾਨ ਭੁੱਲ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਔਰਤ ਹੀ ਉਸਦੇ ਵੰਸ਼ ਨੂੰ ਚੱਲਦਾ ਰੱਖ ਸਕਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜੇਕਰ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਲੜਕੀਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਇਸੇ ਤਰ•ਾਂ ਘਟਦੀ ਰਹੀ ਤਾਂ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਾਂ ਲਈ ਲੋਕ ਨੂੰਹਾਂ ਕਿੱਥੋਂ ਲਿਆਉਣਗੇ ਜਾਂ ਭਰਾ ਆਪਣੇ ਗੁੱਟ ਤੇ ਰੱਖੜੀ ਕਿੱਥੋਂ ਬੰਨਵਾਇਆ ਕਰਨਗੇ? ਇਹ ਇੱਕ ਐਸਾ ਸਵਾਲ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਜਵਾਬ ਵਕਤ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਨਾਂ ਲੱਭਿਆ ਗਿਆ ਤਾਂ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਇਸਦੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਗੰਭੀਰ ਸਿੱਟੇ ਨਿੱਕਲਣਗੇ। ਜੇ ਇਹੀ ਹਾਲ ਰਿਹਾ ਤਾਂ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਭੂਆ ਅਤੇ ਮਾਸੀ ਵਰਗੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਤਾਂ ਬਿਲਕੁਲ ਹੀ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਣਗੇ।
ਵਿਆਹ ਮੌਕੇ ਲੜਕੀ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤਾ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਦਹੇਜ ਵੀ ਇਸ ਕੁਕਰਮ ਲਈ ਕਾਫੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਜਿੰਮੇਵਾਰ ਹੈ। ਗਰੀਬ ਤੇ ਮੱਧ ਵਰਗੀ ਪਰਿਵਾਰ ਜੋ ਦਹੇਜ ਦੇਣ ਤੋਂ ਅਸਮਰੱਥ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਉਹ ਮਜਬੂਰੀ ਵੱਸ ਲੜਕੀ ਨੂੰ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ । ਬਾਹਰਲੇ ਮੁਲਕਾਂ ਦੇ ਕੁਝ ਕਾਲਜਾਂ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 500 ਮੁੰਡੇ¸ਕੁੜੀਆਂ ਨੇ ਮਿਲ ਕੇ ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਗਰੁੱਪ ਦਾ ਗਠਨ ਕੀਤਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਵੱਲੋਂ ਦਾਜ-ਦਹੇਜ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਉਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਇਹੀ ਸਿਸਟਮ ਇੱਥੇ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਕਾਫੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਭਰੂਣ ਹੱਤਿਆ ਤੇ ਲਗਾਮ ਲਗਾਈ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਦਾਜ ਪ੍ਰਤੀ ਆਪਣੀ ਸੋਚ ਬਦਲਣੀ ਪਵੇਗੀ। ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਦਾਜ ਲੈਣ ਤੇ ਪੂਰਨ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾਈ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਸਖਤ ਤੋਂ ਸਖਤ ਸਜਾਵਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਜਾਣ । ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਇਸ ਕੁਕਰਮ ਵਿਰੁੱਧ ਆਵਾਜ ਬੁਲੰਦ ਕਰਨ ਲਈ ਟੀ.ਵੀ., ਰੇਡੀਓ, ਪਿੰ੍ਰਟ ਮੀਡੀਆ ਦਾ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਹਿਯੋਗ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਅਧਿਆਪਕ ਵਰਗ, ਜੋ ਕਿ ਸਮਾਜ ਦਾ ਨਿਰਮਾਤਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਵੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕੰਨਿਆ ਭਰੂਣ ਹੱਤਿਆ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਜਾਗਰੂਕ ਕਰਨ ।
ਦਿਨੋਂ ਦਿਨ ਵਧ ਰਹੇ ਲਿੰਗ ਅਨੁਪਾਤ ਦੇ ਪਾੜੇ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਯਤਨਾਂ ਨਾਲ ਕੁੱਝ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ । ਅੱਜ ਲੋੜ ਹੈ, ਇਸ ਕੁਕਰਮ ਵਿਰੁੱਧ ਰਲ ਕੇ ਅਵਾਜ ਬੁਲੰਦ ਕਰਨ ਦੀ ਤਾਂ ਜੋ ਖੋਖਲੇ ਹੋ ਰਹੇ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਬਚਾਇਆ ਜਾ ਸਕੇ। ਅੱਜ ਲੋੜ ਹੈ ਲੜਕੇ ਅਤੇ ਲੜਕੀ ਵਿਚਲਾ ਫਰਕ ਖਤਮ ਕਰਕੇ ਆਪਣੀ ਸੋਚ ਬਦਲਣ ਦੀ। ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਕਰਕੇ ਹੀ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚੋਂ ਭਰੂਣ ਹੱਤਿਆ ਵਰਗੇ ਕੋਹੜ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ।

Thursday, 4 August 2011

ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਿਤ ਵਾਤਾਵਰਣ ਕਾਰਨ ਦਾਅ 'ਤੇ ਲੱਗੀ ਮਨੁੱਖੀ ਸਿਹਤ

ਮੋਹਿਤ ਵਰਮਾ


ਬੀਤੇ ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਵੇਂ ਦੇਸ਼ ਨੇ ਤਰੱਕੀ ਦੀਆਂ ਸ਼ਿਖਰਾਂ ਛੋਹੀਆਂ ਹਨ ਪਰ ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਧਰਤੀ ਅਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਰਹੀ ਗੰਦਗੀ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਸਮੁੱਚਾ ਵਿਸ਼ਵ ਇੱਕ ਰੱਦੀ ਦੀ ਟੋਕਰੀ ਹੋਵੇ। ਆਜ਼ਾਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਾਡੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਵਿੱਚ ਭਾਰੀ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ ਹੈ ਪਰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸਹੂਲਤਾਂ ਦਿਨੋਂ-ਦਿਨ ਖਤਮ ਹੁੰਦੀਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਸਾਫ ਸੁਥਰੇ ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਵਾਂਝੇ ਹੁੰਦੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਕੂੜੇ ਦੇ ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਢੇਰਾਂ ਵਿੱਚ ਆਏ ਦਿਨ ਵਾਧਾ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ।
21ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਆਈ ਉਦਯੋਗਿਕ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਨੇ ਜਿੱਥੇ ਵਿਕਾਸ ਦੀਆਂ ਸਿਖਰਾਂ ਨੂੰ ਛੋਹਿਆ ਉÎÎÎÎੱਥੇ ਹੀ ਧਰਤੀ ਅਤੇ ਵਾਯੂਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਭਾਰੀ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਲਿਆਂਦੀਆਂ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਵਿੱਚ ਸਾਵਾਂਪਣ ਖਤਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਿਸਦੇ ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ ਤਾਪਮਾਨ ਵਿੱਚ ਭਾਰੀ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ। ਰੁੱਤਾਂ ਅਤੇ ਮੌਸਮਾਂ ਵਿੱਚ ਅਸੰਤੁਲਨ ਦੇ ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ ਬਾਰਸ਼ਾਂ ਆਦਿ ਦੇ ਸਮੇਂ ਬਦਲ ਗਏ। ਅੰਨੇਵਾਹ ਮਸ਼ੀਨੀਕਰਨ, ਏਅਰ ਕੰਡੀਸ਼ਨਰਾਂ, ਫਰਿੱਜਾਂ, ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੀ ਰਹਿੰਦ ਖੂੰਹਦ ਅਤੇ ਪਰਾਲੀ ਆਦਿ ਸਾੜਨ ਨਾਲ ਵਾਯੂਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਇਹੋ ਜਿਹੀਆਂ ਗੈਸਾਂ ਭਰ ਗਈਆਂ ਹਨ ਜਿੰਨ•ਾਂ ਨੇ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਪਰਾਬੈਂਗਣੀ ਕਿਰਨਾਂ ਰੋਕਣ ਲਈ ਬਣੀ ਓਜੋਨ ਪਰਤ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਹੈ। ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਓਜੋਨ ਪਰਤ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਸੁਰਾਖ ਮਘੋਰੇ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਮਘੋਰੇ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵਧਣ ਤੋਂ ਰੋਕਣਾ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਚੁਣੌਤੀ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਸੂਰਜ ਤੋਂ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪਰਾਬੈਂਗਣੀ ਕਿਰਨਾਂ ਨੇ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਆਪਣਾ ਅਸਰ ਦਿਖਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
ਫਸਲਾਂ 'ਤੇ ਵਰਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਹਾਨੀਕਾਰਕ ਰਸਾਇਣਾਂ ਨੇ ਸਾਡੀਆਂ ਖੁਰਾਕੀ ਵਸਤਾਂ ਨੂੰ ਦੂਸ਼ਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਤੱਤ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਘੁਲ ਗਏ ਹਨ ਜੋ ਮਨੁੱਖਤਾ ਲਈ ਖਤਰਾ ਬਣੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਸਾਡੇ ਉਦਯੋਗਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿੱਕਲਦੀ ਰਹਿੰਦ ਖੂੰਹਦ ਨੇ ਨਦੀਆਂ ਦਾ ਪਾਣੀ ਖਰਾਬ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਅੱਜ ਦੇ ਮਨੁੱਖ ਵੱਲੋਂ ਕਾਰਬਨ ਡਾਇਆਕਸਾਈਡ, ਕਾਰਬਨ ਮੋਨੋਆਕਸਾਈਡ, ਮੀਥੇਨ ਆਦਿ ਗੈਸਾਂ ਦਾ ਖਿਲਾਰਾ ਵਾਤਾਵਰਨ ਵਿੱਚ ਖਿਲਾਰਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਆਦਮ ਜਾਤ ਤਾਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਈ ਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜੇਕਰ ਵਕਤ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਇਸ ਖਿਲਾਰੇ ਨੂੰ ਨਾ ਰੋਕਿਆ ਗਿਆ ਤਾਂ ਧਰਤੀ ਤੇ ਰਹਿਦ ਵਾਲੇ ਪਸ਼ੂ ਪੰਛੀਆਂ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਜੀਵ ਜੰਤੂਆਂ ਦੇ ਵਿਨਾਸ਼ ਦਾ ਭਿਆਨਕ ਦੌਰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।
ਰੁੱਖਾਂ ਦੀ ਅੰਨੇ•ਵਾਹ ਕਟਾਈ ਨੇ ਇਨਸਾਨ ਦੇ ਜੀਵਨ ਤੇ ਮਾਰੂ ਅਸਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਖੁਰ ਰਹੇ ਹਨ,ਪਹਾੜਾਂ ਦਾ ਰੇਤੇ ਵਿੱਚ ਬਦਲਣਾ ਜਾਰੀ ਹੈ ਅਤੇ ਰੇਤਲੀ ਮਿੱਟੀ ਤੇ ਗਰਮੀ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਬਾਝੋਂ ਧਰਤੀ ਗੰਜੀ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਲੱਗ ਗਈ ਹੈ। ਖੇਤੀ ਮਾਹਿਰ ਧਰਤੀ ਤੇ ਘਟਦੀ ਹਰਿਆਲੀ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਲਈ ਖਤਰੇ ਦੀ ਘੰਟੀ ਦੱਸਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਸਰਵੇ ਅਨੁਸਾਰ ਸਮੁੱਚੇ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿੱਚ 1 ਮਿੰਟ ਗੁਜ਼ਰਨ ਤੇ 27 ਏਕੜ ਜੰਗਲ ਕੱਟੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਾਲ ਵਿੱਚ 4 ਕਰੋੜ 20 ਲੱਖ ਏਕੜ ਧਰਤੀ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀ ਹਰੀ ਭਰੀ ਛਾਂ ਤੋਂ ਵਾਂਝੀ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ਹਰੇ ਇਨਕਲਾਬ ਦੇ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਰੋੜਾ ਬਣਦੀਆਂ ਬੇਰੀਆਂ ਲੱਖਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਸਾਡੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੇ ਧਰਤੀ 'ਤੋਂ ਗਾਇਬ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ ਹਨ ਜਿਸਦੇ ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ ਜਿੱਥੇ ਅਸੀਂ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਦੀ ਮਾਰ ਤਾਂ ਝੱਲ ਹੀ ਰਹੇ ਹਾਂ ਉÎÎÎÎੱਥੇ ਹੀ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਬੇਰ ਖਾਣ ਤੋਂ ਵੀ ਤਰਸ ਗਏ ਹਨ।
ਦਿਨੋਂ¸ਦਿਨ ਵਧ ਰਹੇ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਨ ਨੂੰ ਜੇਕਰ ਨਾ ਰੋਕਿਆ ਗਿਆ ਤਾਂ ਇੱਕ ਦਿਨ ਇਹ ਸਮੁੱਚੀ ਮਾਨਵਤਾ ਨੂੰ ਨਿਗਲ ਜਾਵੇਗਾ। ਵਾਤਾਵਰਨ ਵਿੱਚ ਆਏ ਵਿਗਾੜ ਲਈ ਅਸੀਂ ਕਾਫੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਆਪ ਹੀ ਜਿੰਮੇਵਾਰ ਹਾਂ। ਅਸੀਂ ਆਪਣੀਆਂ ਗਲਤੀਆਂ ਨਾਲ ਦਰੱਖਤ ਦਾ ਉਹੀ ਟਹਿਣਾ ਵੱਢ ਰਹੇ ਹਾਂ ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਅਸੀਂ ਬੈਠੇ ਹਾਂ।
ਭੌਤਿਕਵਾਦ ਦੇ ਇਸ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਭਾਵੇਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰਹਿਣ¸ਸਹਿਣ ਦਾ ਢੰਗ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਪੱਧਰ ਉÎÎÎÎੱਚਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ ਪਰ ਨਾਲ ਹੀ ਦੂਸ਼ਿਤ ਵਾਤਾਵਰਨ ਕਾਰਨ ਦਮ ਤੱਕ ਨਿਭਣ ਵਾਲੀ ਦਮੇ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਨੇ ਵੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲਿਆ ਹੈ। ਇੱਕ ਅੰਦਾਜ਼ੇ ਅਨੁਸਾਰ ਦੇਸ਼ ਦੀ 20 ਫੀਸਦੀ ਆਬਾਦੀ ਸਾਹ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਤੋਂ ਪੀੜਤ ਹੈ। ਉÎÎÎÎੱਤਰੀ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਕਾਰਨ ਝੋਨੇ ਦੀ ਪਰਾਲੀ ਨੂੰ ਸਾੜਿਆ ਜਾਣਾ ਵੀ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਸਿੱਧਾ ਮਨੁੱਖੀ ਸਾਹ ਪ੍ਰਣਾਲੀ 'ਤੇ ਅਸਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। 2 ਸਾਲ ਤੋਂ 12 ਸਾਲ ਤੱਕ ਦੀ ਉਮਰ ਦੇ 20 ਫੀਸਦੀ ਸ਼ਹਿਰੀ ਅਤੇ 10 ਫੀਸਦੀ ਪੇਂਡੂ ਬੱਚੇ ਸਾਹ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਤੋਂ ਪੀੜਤ ਹਨ। ਪਿਛਲੇ 15 ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ ਸਾਹ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦੇ ਪੀੜਤਾਂ ਦੀ ਸੰਖਿਆ 50 ਫੀਸਦੀ ਵਧੀ ਹੈ ਜਿੰਨ•ਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 77 ਫੀਸਦੀ ਮਾਮਲੇ ਅਜਿਹੇ ਹਨ ਜੋ 5 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੱਕ ਸਾਹ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋਏ ਹਨ।
ਵਧ ਰਹੇ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਨ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਵੱਖ¸ਵੱਖ ਸਮਾਜ ਸੇਵੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਸਾਡਾ ਸਾਰਿਆਂ ਦਾ ਮੁੱਢਲਾ ਫਰਜ਼ ਹੈ ਕਿ ਦੂਸ਼ਿਤ ਵਾਤਾਵਰਨ ਨਾਲ ਰੁਲ ਰਹੀ ਇਨਸਾਨੀ ਜੂਨ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਦੇ ਉਪਰਾਲੇ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਵਿਗੜੇ ਹੋਏ ਵਾਤਾਵਰਨ ਨਾਂ ਦਾ ਇਹ ਦੈਂਤ ਇੱਕ ਦਿਨ ਸਮੁੱਚੀ ਮਨੁੱਖਤਾ ਨੂੰ ਨਿਗਲ ਜਾਵੇਗਾ।

ਟੁੱਟ ਰਹੇ ਹਨ ਸਾਂਝੇ ਪਰਿਵਾਰ

ਮੋਹਿਤ ਵਰਮਾ


ਕੋਈ ਵੇਲਾ ਸੀ ਜਦੋਂ ਲੋਕ ਪੁੱਤਾਂ ਪੋਤਰਿਆਂ ਵਾਲੇ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ ਇੱਕ ਹੀ ਛੱਤ ਥੱਲੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਇੱਕ ਹੀ ਸਾਂਝਾ ਚੁੱਲ•ਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਏ ਸਟੀਲ ਦੇ ਚੁੱਲਿ•ਆਂ ਦੇ ਦੌਰ ਨੇ ਤਾਂ ਪਰਿਵਾਰਕ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ, ਸਾਂਝਾਂ ਤੇ ਤੰਦਾਂ ਦੇ ਮਾਇਨੇ ਹੀ ਬਦਲ ਕੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤੇ। ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਹੁਣ ਇਹਨਾਂ ਸਾਂਝੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੀ ਹੋਂਦ ਖਤਮ ਹੁੰਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀਆਂ ਨੀਹਾਂ ਪਿਆਰ ਤੇ ਸਤਿਕਾਰ ਰੂਪੀ ਪੱਕੀਆਂ ਇੱਟਾਂ ਨਾਲ ਖੜ•ੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ, ਜਦੋਂਕਿ ਹੁਣ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਬੁਨਿਆਦ ਪੈਸਾ ਬਣ ਗਈ ਹੈ।
ਬੀਤੇ ਚਾਰ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਏ ਸੱਭਿਅਤਾ ਦੇ ਪੱਛਮੀਕਰਨ ਕਰਕੇ ਨਵੀਂ ਪੀੜ•ੀ ਦੇ ਮਨਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਪ੍ਰਤੀ ਮਾਨ ਸਨਮਾਨ ਤੇ ਸੇਵਾ ਭਾਵਨਾ ਘਟ ਰਹੀ ਹੈ। ਸਾਂਝੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੇ ਟੁੱਟਣ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਕਾਰਨ ਆਰਥਿਕਤਾ ਨਾਲ ਵੀ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਸਮਾਜ 'ਚ ਮਨੋਰੰਜਨ ਦੇ ਸਾਧਨਾਂ ਦਾ ਫੈਲਾਅ ਤੇ ਪਦਾਰਥਵਾਦ ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਸਰਾਪ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ। ਵਸਤੂਵਾਦ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਰਥਿਕ ਸਵੈ ਨਿਰਭਰਤਾ ਦੇ ਰਸਤੇ ਅਜਿਹਾ ਤੋਰਿਆ ਕਿ ਉਹ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੇ ਮਾਇਨੇ ਹੀ ਭੁੱਲਣ ਲੱਗੇ ਅਤੇ ਇਹੀ ਗੱਲ ਸਾਂਝੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੇ ਟੁੱਟਣ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਕਾਰਨ ਬਣੀ।
ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਵੇਲਿਆਂ 'ਚ ਵੱਡਿਆਂ ਦੀ ਸੰਗ ਸ਼ਰਮ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ ਪਰ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਪਸਾਰੇ ਨੇ ਨਵੀਂ ਪੀੜ•ੀ ਦੇ ਮਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸੰਗ ਸ਼ਰਮ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ•ਾਂ ਖਤਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
ਸਾਂਝੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੇ ਟੁੱਟਣ ਲਈ ਸਿਰਫ ਨਵੀਂ ਪੀੜ•ੀ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਪੱਖ ਨੂੰ ਦੋਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਠਹਿਰਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਅਜਿਹਾ ਹੋਣ ਦੇ ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਕਾਰਨ ਵੀ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਨਵੀਂ ਜਵਾਨੀ ਨੇਂ ਆਪਣੇ ਲਈ ਨਵੇਂ ਰਾਹ ਤਲਾਸ਼ਣ ਦੀ  ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ ਤਾਂ ਵੱਡਿਆਂ ਨੇਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਮੁਤਾਬਿਕ ਤੋਰਨ ਦੇ ਯਤਨਾਂ ਨੇ ਦੋਵਾਂ ਧਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਟਕਰਾਅ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦਾ ਜੀਵਨ ਪੱਧਰ ਤੇ ਸੋਚ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਹਨਾਂ 'ਚ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਬਦਲਾਅ ਆਇਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਕੰਪਿਊਟਰ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਨਵੀਂ ਪੀੜ•ੀ ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਤਾਲਮੇਲ ਨਹੀਂ ਬਿਠਾ ਪਾ ਰਹੀ।
ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਜਾਇਦਾਦ ਦੀ ਵੰਡ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਸੁੰਗੜੇ ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਮਕਾਨ ਵੀ ਸਾਂਝੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੇ ਟੁੱਟਣ ਦਾ ਵੱਡਾ ਕਾਰਨ ਬਣੇ ਹਨ। ਵਧ ਰਹੀ ਮਹਿੰਗਾਈ  ਕਾਰਨ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਮਾਲੀ ਸੰਕਟ ਕਾਰਨ ਲੋਕ ਬਜ਼ੁਜਗਾਂ ਦੀ ਦੇਖ ਰੇਖ ਕਰਨ ਤੋਂ ਮੁਨਕਰ ਹੁੰਦੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਬਿਰਧ ਘਰਾਂ ਨੇ ਸਮਾਜ ਲਈ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਪ੍ਰੰਪਰਾ ਸਿਰਜ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਸਮਾਜ ਲਈ ਸ਼ਰਮਨਾਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਬਿਰਧ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਰਹੇ 70 ਫੀਸਦੀ ਬਜੁਰਗਾਂ ਦੇ ਬੱਚੇ ਅਜਿਹੇ ਹਨ ਜੋ ਆਰਥਿਕ ਪੱਖੋਂ ਸਮਰੱਥ ਪਰ ਰਿਸ਼ਤੇ ਨਿਭਾਉਣ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰਾਂ ਅਸਮਰੱਥ ਨਿੱਕਲੇ।
ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੇ ਤਿੜਕਣ ਦੀ ਮਿਸਾਲ ਇਸ ਗੱਲ ਤੋਂ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ਲੁਧਿਆਣਾ ਦੇ ਇੱਕ ਬਿਰਧ ਘਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬਜ਼ੁਰਗ ਦੀ ਇੱਛਾ ਮੁਤਾਬਿਕ ਉਸਦਾ ਮ੍ਰਿਤਕ ਸਰੀਰ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਦੇਣ ਦੀ ਬਜਾਇ ਡੀ. ਐਮ. ਸੀ. ਨੂੰ ਦਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਇੱਥੇ ਹੀ ਬੱਸ ਨਹੀਂ, ਔਲਾਦ ਦੀਆਂ ਬੇਵਫਾਈਆਂ ਤੋਂ ਤੰਗ ਆ ਕੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਨੇ ਸਰੀਰ ਦਾਨ ਦੇ ਫਾਰਮ ਭਰਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪੰਜ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਨੇ ਤਾਂ ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਲਿਖ ਕੇ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕਿ ਮਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਪੁੱਤ ਨੂੰ ਹੱਥ ਵੀ ਨਾਂ ਲਾਉਣ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ।
ਇਹ ਕੁੱਝ ਘਟਨਾਵਾਂ ਹਨ, ਜਦੋਂਕਿ ਜੇਕਰ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਨਜ਼ਰ ਮਾਰੀਏ ਤਾਂ ਹਰ ਮੋੜ ਤੇ ਅਜਿਹੇ ਭਿਆਨਕ ਬਿਰਤਾਂਤ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਣਗੇ ਜਿੰਨ•ਾ ਦੀ ਬਦੌਲਤ ਨਾ ਕੇਵਲ ਸਾਂਝੇ ਪਰਿਵਾਰ ਟੁੱਟ ਰਹੇ ਹਨ ਸਗੋਂ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਤੇ ਅਜਿਹੀ ਚੋਟ ਲੱਗੀ ਹੈ ਕਿ ਪਰਿਵਾਰਕ ਤਾਣਾ ਬਾਣਾ ਬਿੱਖਰ ਕੇ ਰਹਿ ਗਿਆ ਹੈ।

Wednesday, 3 August 2011

ਨਾ ਸੰਭਲੇ ਤਾਂ ਰੇਗਿਸਤਾਨ ਬਣ ਜਾਵੇਗਾ ਪੰਜਾਬ. . . . . . . . .

ਮੋਹਿਤ ਵਰਮਾ


ਬੀਤੇ ਤਿੰਨ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਸਾਡੇ ਸੂਬੇ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦੀ ਹੋ ਰਹੀ ਬਰਬਾਦੀ ਕਾਰਨ ਪੰਜ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੀ ਧਰਤੀ ਪੰਜਾਬ, ਪਾਣੀ ਦੇ ਗੰਭੀਰ ਸੰਕਟ ਨਾਲ ਜੂਝਦੀ ਨਜ਼ਰ ਆ ਰਹੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪਾਣੀ ਦੀ ਬਰਬਾਦੀ ਇਸੇ ਰਫਤਾਰ ਨਾਲ ਜਾਰੀ ਰਹੀ ਤਾਂ ਉਹ ਦਿਨ ਦੂਰ ਨਹੀਂ ਜਦੋਂ ਇੱਥੋਂ ਦੀ ਸੋਨਾ ਉਗਲਣ ਵਾਲੀ ਉਪਜਾਊ ਜਮੀਨ ਉÎÎÎੱਚੇ¸ਉÎÎÎੱਚੇ ਰੇਤੀਲੇ ਟਿੱਬਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਜਾਵੇਗੀ। ਪਾਣੀ ਦਾ ਪੱਧਰ ਨੀਵਾਂ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਮਾੜਾ ਪਾਣੀ ਵਰਤੋÎਂ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਲੱਗਾ ਅਤੇ ਕੀਟਨਾਸ਼ਕਾਂ ਦੀ ਅੰਨ•ੇਵਾਹ ਵਰਤੋਂ ਕਾਰਨ ਇਹ ਜਹਿਰੀਲਾ ਪਾਣੀ ਕਈ ਨਾ¸ਮੁਰਾਦ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦੇਣ ਲੱਗਾ ਹੈ।
ਇੱਕ ਨਜ਼ਰ ਪਾਣੀ ਦੇ ਪਿਛੋਕੜ ਤੇ ਮਾਰੀਏ ਤਾਂ ਪਤਾ ਚੱਲਦਾ ਹੈ ਕਿ 1985 ਵਿੱਚ ਸੂਬੇ ਦੇ ਕੁੱਲ 130 ਬਲਾਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 53 ਬਲਾਕ ਪਾਣੀ ਦੇ ਨੀਵੇਂ ਪੱਧਰ ਸਬੰਧੀ ਡਾਰਕ ਜ਼ੋਨ ਕਰਾਰ ਦਿੱਤੇ ਸਨ ਜਦਕਿ 10 ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 84 ਅਤੇ 2005 ਵਿੱਚ 100 ਦੇ ਕਰੀਬ ਚਲੀ ਗਈ। ਮੌਜੂਦਾ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਸੂਬੇ ਦੇ ਕੁੱਲ 141 ਬਲਾਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 112 ਬਲਾਕ ਡਾਰਕ ਜ਼ੋਨ ਐਲਾਨ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਬਲਾਕਾਂ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ਹੇਠੋਂ ਪਾਣੀ ਕੱਢਣ ਦੀ ਰਫਤਾਰ ਪਾਣੀ ਦੇ ਮੁੜ ਧਰਤੀ ਹੇਠ ਜਾਣ ਨਾਲੋਂ 145 ਫੀਸਦੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੈ।
ਪਾਣੀ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਯੋਗਦਾਨ ਝੋਨੇ ਦੀ ਖੇਤੀ ਦਾ ਹੈ। ਸੂਬੇ ਅੰਦਰ ਪਾਣੀ ਦੀ ਕੁੱਲ ਖਪਤ ਦਾ 35 ਫੀਸਦੀ ਹਿੱਸਾ ਸਿਰਫ ਝੋਨੇ ਦੀ ਸਿੰਜਾਈ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਣਕ ਲਈ 30 ਫੀਸਦੀ, ਬਾਕੀ ਹੋਰ ਫਸਲਾਂ ਲਈ 14 ਫੀਸਦੀ ਪਾਣੀ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਛੁੱਟ ਘਰੇਲੂ ਅਤੇ ਵਪਾਰਿਕ ਅਦਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦੀ ਖਪਤ ਕੁੱਲ ਖਪਤ ਦਾ ਕੇਵਲ 5 ਫੀਸਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸਿਰਫ ਝੋਨਾ ਅਤੇ ਕਣਕ ਹੀ ਪਾਣੀ ਦਾ 65 ਫੀਸਦੀ ਹਿੱਸਾ ਡਕਾਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਕਿੱਲੋ ਕਣਕ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਹਜ਼ਾਰ ਲੀਟਰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਕਿੱਲੋ ਝੋਨਾ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਲਈ ਡੇਢ ਹਜ਼ਾਰ ਲੀਟਰ ਪਾਣੀ ਦੀ ਖਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਪਾਣੀ ਦਾ ਪੱਧਰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਡਿੱਗ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪਾਣੀ ਦੇ ਡਿੱਗ ਰਹੇ ਪੱਧਰ ਸਬੰਧੀ ਸਭ ਤੋਂ ਮੰਦੜਾ ਹਾਲ ਕੇਂਦਰੀ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਹਰ ਸਾਲ ਪਾਣੀ ਦਾ ਪੱਧਰ 50 ਤੋਂ 70 ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ ਥੱਲੇ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
1980 ਵਿੱਚ ਸੂਬੇ ਦੇ ਲਗਭਗ 13 ਹਜ਼ਾਰ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 3700 ਦੇ ਕਰੀਬ ਪਿੰਡ ਅਜਿਹੇ ਸਨ ਜਿੱਥੇ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਭਾਣੀ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਸੀ ਜੋ ਕਿ 2006 ਤੱਕ 8000 ਦੇ ਅੰਕੜੇ ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਈ ਜਦਕਿ ਮੌਜੂਦਾ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਅੰਕੜਾ 10 ਹਜ਼ਾਰ ਤੋਂ ਉÎÎÎੱਪਰ ਟੱਪ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਗਿਣਤੀ ਦੇ ਪਿੰਡ ਹੀ ਅਜਿਹੇ ਹਨ ਜਿੰਨ•ਾਂ ਨੂੰ ਪੀਣ ਯੋਗ ਸਾਫ ਪਾਣੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਕਿਸਾਨਾਂ ਵੱਲੋਂ ਅੰਨ•ੇਵਾਹ ਕੀਟਨਾਸ਼ਕਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਕਾਰਨ ਧਰਤੀ ਹੇਠਲਾ ਪਾਣੀ ਜ਼ਹਿਰੀਲਾ ਹੋ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ। ਇੱਕ ਸਰਵੇ ਅਨੁਸਾਰ ਰਾਜ ਵਿਚਲਾ 8 ਫੀਸਦੀ ਪਾਣੀ ਬਿਲਕੁਲ ਵੀ ਪੀਣ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਹੈ ਜਦਕਿ 5 ਫੀਸਦੀ ਖਾਰਾ ਅਤੇ 42 ਫੀਸਦੀ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਸੋਡੀਅਮ ਦੇ ਤੱਤ ਘੁਲੇ ਹੋਏ ਹਨ ਜੋ ਕਿ ਮਨੁੱਖੀ ਢਾਂਚੇ ਲਈ ਬਹੁਤ ਖਤਰਨਾਕ ਹਨ।
ਅੱਜ ਹਰ ਪਾਸੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਬੇਹਤਾਸ਼ਾ ਬਰਬਾਦੀ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਰੋਕਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਅਸੀਂ ਇਸ ਪਾਸਿਓਂ ਅੱਖਾਂ ਮੀਟੀ ਬੈਠੇ ਹਾਂ। ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨਾਂ, ਬੱਸ ਅੱਡਿਆਂ ਜਾਂ ਹੋਰ ਜਨਤਕ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਜੇਕਰ ਪਾਣੀ ਡੁੱਲ• ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਬੰਦ ਕਰਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਅਸੀਂ ਮੂੰਹ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਘੁਮਾ ਲੈਂਦੇ ਹਾਂ। ਅਸੀਂ ਭੁੱਲ ਜਾਂਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਬੇਸ਼ੱਕ ਇਹ ਪਾਣੀ ਬੱਸ ਅੱਡੇ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਥਾਂ ਤੇ ਡੁੱਲ• ਰਿਹਾ ਹੈ ਪਰ ਇਹ ਪਾਣੀ ਆ ਤਾਂ ਧਰਤੀ ਹੇਠੋਂ ਹੀ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਮੂੰਹ ਫੇਰਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਪਾਣੀ ਡੁੱਲ•ਣ ਤੋਂ ਰੋਕਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਧਰਤੀ ਹੇਠਲੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਡਿੱਗ ਰਹੇ ਪੱਧਰ ਨੂੰ ਕਾਫੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਘੱਟ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪਾਣੀ ਦੀ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ਤੇ ਹੋ ਰਹੀ ਬਰਬਾਦੀ ਲਈ ਅਸੀਂ ਖੁਦ ਵੀ ਕਾਫੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਜਿੰਮੇਵਾਰ ਹਾਂ। ਰੋਜਾਨਾ ਸ਼ੇਵ ਜਾਂ ਬੁਰਸ਼ ਕਰਨ ਸਮੇਂ ਟੂਟੀ ਖੁੱਲੀ ਰੱਖਣੀ, ਪਾਈਪ ਨਾਲ ਗੱਡੀ ਜਾਂ ਫਰਸ਼ਾਂ ਆਦਿ ਧੋਣ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਹਜਾਰਾਂ ਲੀਟਰ ਪਾਣੀ ਰੋਜਾਨਾ ਅਜਾਈਂ ਗਵਾ ਰਹੇ ਹਾਂ। ਅੱਜ ਲੋੜ ਹੈ ਇਹਨਾਂ ਆਦਤਾਂ ਨੂੰ ਬਦਲਣ ਦੀ। ਸ਼ੇਵ ਜਾਂ ਬੁਰਸ਼ ਕਰਨ ਸਮੇਂ ਟੂਟੀ ਖੁੱਲ•ੀ ਛੱਡਣ ਦੀ ਬਜਾਇ ਕੱਪ ਨਾਲ ਵੀ ਕੰਮ ਚਲਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਗੱਡੀ ਜਾਂ ਫਰਸ਼ਾਂ ਧੋਣ ਲਈ ਬਾਲਟੀ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਵੀ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਵਕਤ ਰਹਿੰਦੇ ਇਹਨਾਂ ਆਦਤਾਂ ਨੂੰ ਨਾ ਬਦਲਿਆ ਗਿਆ ਤਾਂ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਵਕਤ ਵਿੱਚ ਇਸਦੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਗੰਭੀਰ ਸਿੱਟੇ ਨਿੱਕਲਣਗੇ।
ਦਿਨੋਂ¸ਦਿਨ ਡਿੱਗ ਰਿਹਾ ਪਾਣੀ ਦਾ ਪੱਧਰ ਗੰਭੀਰ ਚਿੰਤਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਸਾਡੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਬੁਰੇ ਵਕਤ ਦੀ ਚੇਤਾਵਨੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਢੰਗ ਨਾਲ ਅੱਜ ਪਾਣੀ ਦੀ ਬਰਬਾਦੀ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ ਉਸਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਇੰਜ ਜਾਪਦਾ ਹੈ ਕਿ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਸਾਡੀ ਪਹੁੰਚ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ। ਗਰਮੀ ਦੇ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦੀ ਮੰਗ ਆਮ ਦਿਨਾਂ ਨਾਲੋਂ ਕਈ ਗੁਣਾ ਵੱਧ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਅੱਜ ਵੱਖ ਵੱਖ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪਾਣੀ ਦੇ ਨਿਰੰਤਰ ਡਿੱਗ ਰਹੇ ਪੱਧਰ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਉਪਰਾਲੇ ਕੀਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਸਾਡਾ ਸਭ ਦਾ ਮੁੱਢਲਾ ਫਰਜ਼ ਬਣਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪਾਣੀ ਦੀ ਸਾਂਭ ਸੰਭਾਲ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦੇ ਯਤਨ ਕਰੀਏ। ਹਰ ਮਨੁੱਖ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੀਆਂ ਆਦਤਾਂ ਬਦਲੇ ਅਤੇ ਦੂਸਰੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਪਾਣੀ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰੇ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਪਾਣੀ ਦੀ ਸਾਂਭ ਸੰਭਾਲ ਲਈ ਸਰਕਾਰੀ ਯਤਨਾਂ ਦੀ ਵੀ ਸਖਤ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ। ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪਾਣੀ ਦੀ ਬਰਬਾਦੀ ਰੋਕਣ ਲਈ ਵੱਖ¸ਵੱਖ ਪਿੰਡਾਂ¸ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਗਰੁਕਤਾ ਕੈਂਪ ਲਗਾਏ ਜਾਣ ਤਾਂ ਜੋ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਅਨਮੋਲ ਖਜ਼ਾਨੇ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਸਬੰਧੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮਿਲ ਸਕੇ। ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਵੀ ਪਾਣੀ ਦੀ ਬੇਲੋੜੀ ਵਰਤੋਂ ਤੋਂ ਗੁਰੇਜ਼ ਕਰਨ ਤਾਂ ਜੋ ਬੰਜਰ ਹੋ ਰਹੀ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਬਚਾਇਆ ਜਾ ਸਕੇ।

ਤੰਬਾਕੂ ਦੇ ਧੂੰਏ ਨਾਲ ਬਿਰਖ ਹੋ ਰਹੀ ਇਨਸਾਨੀ ਜੂਨ

ਮੋਹਿਤ ਵਰਮਾ

ਤੰਬਾਕੂ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਬੁਰਾਈ ਹੈ ਜੋ ਨÎਸ਼ਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀ  ਨੂੰ ਤਾਂ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਖਤਮ ਕਰਦਾ ਹੀ ਹੈ, ਨਾਲ ਹੀ ਉਸ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਵੀ ਨਿਗਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅੱਜ ਸਾਡੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਤੰਬਾਕੂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਧੜੱਲੇ ਨਾਲ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜੇਕਰ ਵਕਤ ਰਹਿੰਦੇ ਇਸਨੂੰ ਨਾ ਰੋਕਿਆ ਗਿਆ ਤਾਂ ਆਉਣ ਵਾਲੇ 10 ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਵਧੇਰੇ ਮੌਤਾਂ ਦਾ ਕਾਰਨ ਤੰਬਾਕੂ ਦੀ ਅੰਨੇ•ਵਾਹ ਵਰਤੋਂ ਹੀ ਹੋਵੇਗਾ । ਤੰਬਾਕੂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਮਨੁੱਖੀ ਸਿਹਤ ਲਈ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਖਤਰਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਗੱਲ ਜਾਣਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਸਾਡੇ ਦੇਸ਼ ਅੰਦਰ ਇਸਦੀ ਵਰਤੋਂ ਖੁੱਲ•ੇਆਮ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅੱਜ ਇਹ ਜ਼ਹਿਰ ਸੋਹਣੇ¸ਸੋਹਣੇ ਪੈਕਟਾਂ ਵਿੱਚ ਲਪੇਟ ਕੇ ਪਰੋਸਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਤੋਂ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਨੁਕਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਅੱਖੋਂ ਪਰੋਖੇ ਕਰਕੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਇਸਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਅਣਆਈ ਮੌਤ ਮਰ ਰਹੇ ਹਨ ।
 ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਸੰਸਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਹਰ ਸਾਲ ਕਰੀਬ 25 ਲੱਖ ਵਿਅਕਤੀ ਤੰਬਾਕੂ ਦੀ ਹੱਦੋਂ ਵੱਧ ਵਰਤੋਂ ਕਾਰਨ ਮੌਤ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ 70 ਫੀਸਦੀ ਵਿਅਕਤੀ  ਤੰਬਾਕੂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਕਰਕੇ ਫੇਫੜਿਆਂ ਦੇ ਕੈਂਸਰ ਨਾਲ ਮਰਦੇ ਹਨ। ਇਸਤੋਂ ਛੁੱਟ 80 ਫੀਸਦੀ ਸਾਹ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਲਈ ਵੀ ਤੰਬਾਕੂ ਜਿੰਮੇਵਾਰ ਹੈ। ਤੰਬਾਕੂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮੂੰਹ ਦੇ ਕੈਂਸਰ ਦਾ ਖਤਰਾ ਵੀ ਆਮ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨਾਲੋਂ ਕਿਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੈ। ਤੰਬਾਕੂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਦਰ 0.38 ਵਿਅਕਤੀ ਪ੍ਰਤੀ 1000 ਜਦਕਿ ਤੰਬਾਕੂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਦਰ 8 ਵਿਅਕਤੀ ਪ੍ਰਤੀ 1000 ਹੈ।
 ਇੱਕ ਅਨੁਮਾਨ ਮੁਤਾਬਿਕ ਸਾਡੇ ਦੇਸ਼ ਅੰਦਰ ਲਗਭਗ 100 ਅਰਬ ਰੁਪਏ ਦੀਆਂ ਬੀੜੀਆਂ ਹਰ ਸਾਲ ਪੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ 2.1 ਫੀਸਦੀ ਸਲਾਨਾ ਦਰ ਨਾਲ ਇਸ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹਰ ਸਾਲ ਤਕਰੀਬਨ 10 ਲੱਖ ਵਿਅਕਤੀ ਕੈਂਸਰ ਦੀ ਮਾਰ ਹੇਠ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਜਿੰਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 50 ਫੀਸਦੀ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੀ ਜੜ ਤੰਬਾਕੂ ਦੀ ਹੱਦੋਂ ਵੱਧ ਵਰਤੋਂ ਹੈ। ਤੰਬਾਕੂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਫੇਫੜਿਆਂ ਦੇ ਕੈਂਸਰ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਇੱਕ ਸਧਾਰਨ ਵਿਅਕਤੀ ਨਾਲੋਂ 15 ਤੋਂ 30 ਫੀਸਦੀ ਵੱਧ ਪਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਡਾਕਟਰਾਂ ਮੁਤਾਬਿਕ ਇੱਕ ਸਿਗਰਟ ਪੀਣ ਨਾਲ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਉਮਰ 10 ਮਿੰਟ ਘਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸਾਡੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਤੰਬਾਕੂ ਨਾਲ ਮਰਨ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਸੜਕ ਹਾਦਸਿਆਂ ਜਾਂ ਹੋਰ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਨਾਲ ਮਰਨ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨਾਲੋਂ ਕਈ ਗੁਣਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੈ ।
 ਤੰਬਾਕੂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸਿਰਫ ਵੱਡੀ ਉਮਰ ਦੇ ਆਦਮੀਆਂ ਤੱਕ ਹੀ ਸੀਮਿਤ ਨਹੀਂ ਰਹੀ। ਬਹੁਤ ਹੀ ਦੁੱਖ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ 10 ਤੋਂ15 ਸਾਲ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਪੈਰ ਪਸਾਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। 15 ਸਾਲ ਤੱਕ ਦੀ ਉਮਰ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਬੱਚੇ ਇਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨੂੰ 'ਸਵਰਗਾਂ  ਦਾ ਝੂਟਾ' ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਪਰ ਉਹ ਇਹ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ ਕਿ ਕਿਸੇ ਦੇ ਬਹਿਕਾਵੇ 'ਚ ਆ ਕੇ ਕੱਚੀ ਉਮਰੇ ਲਿਆ 'ਸਵਰਗਾਂ ਦਾ ਝੂਟਾ' ਹੌਲੀ¸ਹੌਲੀ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਨਰਕਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿਜਾ ਸੁੱਟੇਗਾ । ਸਾਲ 2003 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਇੱਕ ਕਾਨੂੰਨ ਪਾਸ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਸ ਅਨੁਸਾਰ 18 ਸਾਲ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ੀਲੇ ਪਦਾਰਥ ਵੇਚਣ ਦੀ ਮਨਾਹੀ ਸੀ। ਇਸ ਕਾਨੂੰਨ ਵਿੱਚ ਇਹ ਵੀ ਆਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਜਨਤਕ ਥਾਵਾਂ ਜਾਂ ਵਿੱਦਿਅਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ 100 ਗਜ਼ ਦੇ ਘੇਰੇ ਵਿੱਚ ਨਸ਼ੀਲੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੀ ਵਿੱਕਰੀ ਦੀ ਮਨਾਹੀ ਹੈ । ਪਰ ਅੱਜ ਇਸ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀਆਂ ਵੀ ਸ਼ਰੇਆਮ ਧੱਜੀਆਂ ਉਡਾਈਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ । ਸਕੂਲਾਂ, ਕਾਲਜਾਂ ਜਾਂ ਹੋਰ ਜਨਤਕ ਥਾਵਾਂ ਉੱਪਰ 18 ਸਾਲ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਵਿਕਰੀ ਸ਼ਰੇਆਮ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ । ਕਈ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਤਾਂ ਇਹ ਵੀ ਦੇਖਣ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਹੈ ਕਿ ਸਕੂਲਾਂ ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਨਾਲ ਸ਼ਰਾਬ ਦੇ ਠੇਕੇ ਖੁੱਲ•ੇ ਹੋਏ ਹਨ ਜਦਕਿ ਇਹ ਨਿਯਮਾਂ ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਉਲਟ ਹੈ । ਇੰਨਾਂ ਸਭ ਕੁਝ ਹੁੰਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਵੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸ਼ਨ ਦੋਸ਼ੀਆਂ ਵਿਰੁੱਧ ਕਾਰਵਾਈ ਕਰਨ ਦੀ ਬਜਾਇ ਮੂਕ ਦਰਸ਼ਕ ਬਣਿਆ ਦੇਖ ਰਿਹਾ ਹੈ।
 ਤੰਬਾਕੂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਵੀ ਪਿੱਛੇ ਨਹੀਂ ਹਨ । ਇੱਕ ਅਨੁਮਾਨ ਮੁਤਾਬਿਕ ਸਾਡੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ 20 ਫੀਸਦੀ ਔਰਤਾਂ ਅਜਿਹੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਸਿੱਧੇ ਜਾਂ ਅਸਿੱਧੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਤੰਬਾਕੂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ । ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਤੰਬਾਕੂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵਧਣਾ ਇੱਕ ਖਤਰਨਾਕ ਰੁਝਾਨ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਭਿਆਨਕ ਸਿੱਟੇ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲ ਰਹੇ ਹਨ । ਤੰਬਾਕੂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਆਮ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਜਲਦੀ ਬੁੱਢੀਆਂ ਅਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ । ਤੰਬਾਕੂ ਦੀ ਅੰਨ•ੇਵਾਹ ਵਰਤੋਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮਾੜਾ ਅਸਰ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਜਣਨ ਸ਼ਕਤੀ ਉੱਪਰ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਸਾਡੇ ਦੇਸ਼ ਅੰਦਰ ਤੰਬਾਕੂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਕੁੱਖੋਂ ਹਰ ਸਾਲ ਤਕਰੀਬਨ 30 ਲੱਖ ਬੱਚੇ ਅਜਿਹੇ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਜੋ ਸਰੀਰਕ ਜਾਂ ਮਾਨਸਿਕ ਤੌਰ ਤੇ ਅਪਾਹਿਜ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ।
 ਤੰਬਾਕੂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ ਪੈਦਾ ਹੋ ਰਿਹਾ ਧੂੰਆਂ ਪੈਟਰੋਲ ਅਤੇ ਡੀਜ਼ਲ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ ਪੈਦਾ ਹੋ ਰਹੇ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਖਤਰਨਾਕ ਹੈ। ਪੈਟਰੋਲ ਅਤੇ ਡੀਜ਼ਲ ਦਾ ਧੂੰਆਂ ਥੋੜੀ ਦੇਰ ਬਾਅਦ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਉੱਚਾ ਉੱਠ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਸਿੱਧੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖਾਂ ਉੱਪਰ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦਾ ਪ੍ਰੰਤੂ ਸਿਗਰਟਾਂ ਦਾ ਧੂੰਆਂ ਛੇਤੀ¸ਛੇਤੀ ਹਵਾ ਵਿੱਚੋਂ ਖਤਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਅਸਰ ਵੀ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਸਿਗਰਟ ਪੀਣ ਵਾਲਾ ਤਾਂ ਇੱਕ ਵਾਰ 'ਕਸ਼' ਲਗਾ ਕੇ ਧੂੰਆ ਬਾਹਰ ਕੱਢ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਉਹੀ ਧੂੰਆ ਜਦੋਂ ਸਾਹ ਕਿਰਿਆ ਰਾਹੀਂ ਦੂਜੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੇ ਫੇਫੜਿਆਂ 'ਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮਾਰੂ ਅਸਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸਿਗਰਟ ਪੀਣ ਉਪਰੰਤ ਬਚਿਆ ਧੂੰਆ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 20 ਮਿੰਟ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ 20 ਮਿੰਟਾਂ ਦੌਰਾਨ ਕਿੰਨੇ ਹੀ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਸਾਡੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਤੰਬਾਕੂ ਇੱਕ ਪ੍ਰਵਾਨਿਤ ਨਸ਼ਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿੰਨੀ ਕਮਾਈ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਤੰਬਾਕੂ ਦੀ ਵਿਕਰੀ ਹੋਣ ਤੋਂ ਟੈਕਸਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਉਸਤੋਂ ਕਈ ਗੁਣਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਰਾਸ਼ੀ ਇਸ ਤੋਂ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਨੁਕਸਾਨਾਂ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਲਈ ਖਰਚ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ । ਜੇਕਰ ਸਰਕਾਰ ਚਾਹੇ ਤਾਂ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਤੰਬਾਕੂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾ ਕੇ ਇਸਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ ਪਰ ਅਜਿਹਾ ਕਰਨਾ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਦੂਰ ਦੀ ਗੱਲ ਇਸ ਬਾਰੇ ਸੋਚਣਾ ਵੀ ਗੁਨਾਹ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅੱਜ ਸਾਡੇ ਦੇਸ਼ ਨੇ ਜਿੰਨੀ ਮਰਜ਼ੀ ਤਰੱਕੀ ਕਰ ਲਈ ਹੈ ਪਰ ਤਸਵੀਰ ਦਾ ਦੂਸਰਾ ਪਹਿਲੂ ਇਹ ਵੀ ਹੈ ਕਿ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਅਲਾਮਤਾਂ ਅਜਿਹੀਆਂ ਹਨ ਜਿੰਨ•ਾਂ ਤੋਂ ਅਸੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਛੁਟਕਾਰਾ ਨਹੀਂ ਪਾ ਸਕਦੇ ਅਤੇ ਇਹ ਸਾਡੇ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਇਸ ਕਦਰ ਘਰ ਕਰ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਕੱਢਣਾ  ਅਤਿਅੰਤ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਜਾਪਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਵਕਤ ਰਹਿੰਦੇ ਇਹਨਾਂ ਬੁਰਾਈਆਂ ਨੂੰ ਖਤਮ ਨਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਤਾਂ ਉਹ ਦਿਨ ਦੂਰ ਨਹੀਂ ਜਦੋਂ ਸਾਡਾ ਮੁਲਕ ਇਹਨਾਂ ਬੁਰਾਈਆਂ ਕਾਰਨ ਤਬਾਹ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ ।
ਤੰਬਾਕੂ ਰੂਪੀ ਕੋਹੜ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨ ਲਈ ਹਰ ਇਨਸਾਨ ਦਾ ਸਹਿਯੋਗ ਜਰੂਰੀ ਹੈ। ਸਾਡੇ ਆਲੇ¸ਦੁਆਲੇ ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਤੰਬਾਕੂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਸਾਡਾ ਮੁੱਢਲਾ ਫਰਜ਼ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਇਸਦੇ ਨੁਕਸਾਨਾਂ ਤੋਂ ਜਾਣੂੰ ਕਰਵਾ ਕੇ ਇਸਦੀ ਵਰਤੋਂ ਬੰਦ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ । ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸਾਂਝੇ ਉੱਦਮਾਂ ਸਦਕਾ ਹੀ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚੋਂ ਤੰਬਾਕੂ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਕੇ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਸਮਾਜ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ ।

Tuesday, 2 August 2011

ਵਿੱਸਰ ਗਿਆ ਹੈ ਛੁੱਟੀਆਂ 'ਚ ਨਾਨਕੇ ਜਾਣ ਦਾ ਚਾਅ

ਮੋਹਿਤ ਵਰਮਾ


ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਬੇਸ਼ੱਕ ਕੰਪਿਊਟਰ ਯੁੱਗ 'ਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਚੰਦ, ਤਾਰਿਆਂ ਅਤੇ ਗ੍ਰਹਿਆਂ ਸਮੇਤ ਸਮੁੱਚੇ ਵਿਸ਼ਵ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਮੁੱਠੀ 'ਚ ਕਰ ਲਿਆ ਹੋਵੇ ਪਰ ਇਹਨਾਂ ਅਤੀ-ਆਧੁਨਿਕ ਤਕਨੀਕਾਂ ਨੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸਮਝੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਕਈ ਸੱਧਰਾਂ ਨੂੰ ਖੋਰਾ ਲਾਇਆ ਹੈ, ਜਿੰਨ•ਾਂ 'ਚੋਂ ਇੱਕ ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਸਕੂਲਾਂ 'ਚ ਛੁੱਟੀਆਂ ਹੋਣ ਉਪਰੰਤ ਨਾਨਕੇ ਘਰ ਜਾਣਾ ਵੀ ਹੈ। ਛੁੱਟੀਆਂ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਬੱਚੇ ਅਕਸਰ
''ਨਾਨਕਿਆਂ ਘਰ ਜਾਵਾਂਗੇ,
ਦੁੱਧ¸ਮਲਾਈ ਖਾਵਾਂਗੇ।
ਮੋਟੇ ਹੋ ਕੇ ਆਵਾਂਗੇ।''
ਗੁਣਗੁਣਾਉਂਦੇ ਸਨ। ਇਸਦਾ ਇਹ ਮਤਲਬ ਨਹੀਂ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮਾਪਿਆਂ ਘਰ ਕੁਝ ਖਾਣ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ ਬਲਕਿ ਇਹ ਚਾਅ ਨਾਨੇ-ਨਾਨੀ ਦੇ ਪਿਆਰ ਸਦਕਾ ਨਾਨਕਿਆਂ ਘਰ ਮਿਲਣ ਵਾਲੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਖੇਤਰ 'ਚ ਵਧੀ ਮੁਕਾਬਲੇਬਾਜ਼ੀ ਅਤੇ ਸੂਚਨਾ ਤਕਨਾਲੋਜ਼ੀ ਦੇ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਤੇਜ਼ ਹੋਈ ਦੌੜ ਨੇ ਇਹ ਸਮਾਜਿਕ ਰੀਤੀ ਰਿਵਾਜ਼ ਖਤਮ ਕਰਕੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤੇ ਹਨ। ਪਹਿਲਾਂ ਛੁੱਟੀਆਂ ਦੌਰਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਸਕੂਲੋਂ ਬਹੁਤਾ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਹੁਣ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਵਧਣ ਦੀ ਹੋੜ ਨੇ ਪੜ•ਾਈ ਦੇ ਬੋਝ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਵਧਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਛੁੱਟੀਆਂ ਦੌਰਾਨ ਸਕੂਲੀ ਕੰਮ ਤੋਂ ਹੀ ਫੁਰਸਤ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ। ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਚੀਜ਼ ਬਾਰੇ ਸੋਚਣਾ ਤਾਂ ਦੂਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ।
ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਸ਼ਹਿਰੀਕਰਨ ਦੇ ਵਧ ਰਹੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੇ ਸਾਂਝੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਤੋੜ ਕੇ ਇਕਹਿਰੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੀ ਨੀਂਹ ਰੱਖੀ। ਸਾਂਝੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦਾਦਾ-ਦਾਦੀ, ਚਾਚੇ-ਤਾਏ ਸਭ ਮਿਲ ਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਮੈਂਬਰ ਦੇ ਕਿਤੇ ਬਾਹਰ ਚਲੇ ਜਾਣ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਪਰਿਵਾਰ 'ਤੇ ਬੋਝ ਨਹੀਂ ਸੀ ਪੈਂਦਾ। ਸ਼ਾਇਦ ਇਹੀ ਕਾਰਨ ਸੀ ਕਿ ਬੱਚੇ ਪੂਰੀਆਂ ਛੁੱਟੀਆਂ ਆਪਣੀਆਂ ਮਾਵਾਂ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਨਾਨਕੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਗੁਜ਼ਾਰਦੇ ਸਨ। ਅੱਜ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਨਾਨਕੇ ਜਾਣ ਦਾ ਚਾਅ ਹੌਲੀ¸ਹੌਲੀ ਖਤਮ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਤਾਂ ਮਾਂ ਕੋਲ ਹੀ ਐਨਾ ਵਖਤ ਨਹੀਂ ਕਿ ਉਹ ਬੱਚਿਆਂ ਨਾਲ ਨਾਨਕੇ ਘਰ ਜਾ ਕੇ ਰਹੇ ਕਿਉਂਕਿ ਇਕਹਿਰੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਕਾਰਨ ਸਾਰੀਆਂ ਜਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਇੱਕ ਹੀ ਜਣੇ 'ਤੇ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਦੂਜਾ ਪੜ•ਾਈ ਦਾ ਬੋਝ ਵੀ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਨਾਨਕੇ ਘਰ ਰਹਿਣ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਬੱਚੇ ਇੱਕ ਥਾਂ ਤੋਂ ਦੂਜੀ ਥਾਂ ਤੇ ਜਾਣਾ ਮਨੋਰੰਜਕ ਸਮਝਦੇ ਸਨ ਪਰ ਹੁਣ ਉਹ ਆਪਣੀ ਮਾਨਸਿਕ ਖੁਸ਼ੀ ਟੀ.ਵੀ. ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਅਤੇ ਫਿਲਮਾਂ ਦੇਖ ਕੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਬੱਚੇ ਆਪਣੇ ਨਾਨਕੇ ਘਰ ਜਾ ਕੇ ਮੌਜ ਮਸਤੀ ਕਰਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਕਿਸੇ ਪਹਾੜੀ ਸਥਾਨ ਤੇ ਘੁੰਮਣਾ, ਹੋਟਲਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਕੇ ਆਨੰਦ ਮਾਨਣਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਬਿਹਤਰ ਸਮਝਦੇ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਟੀ.ਵੀ. ਤੇ ਆਉਂਦੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਰੁਚੀਆਂ ਹੀ ਬਦਲ ਕੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤੀਆਂ ਹਨ। ਨਾਨੀ ਦੇ ਹੱਥ ਦੀ ਕੁੱਟੀ ਚੂਰੀ ਖਾਣ ਨਾਲੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਤਰਜ਼ੀਹ ਫਾਸਟ ਫੂਡ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਨਾਨੀ ਦੀਆਂ ਲੋਰੀਆਂ ਸੁਣਨ ਨਾਲੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਖੁਸ਼ੀ ਟੀ.ਵੀ. ਤੇ ਕਾਰਟੂਨਾਂ ਵਰਗੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੇਖ ਕੇ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਮੋਹ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪਹਿਲਾਂ ਜਿਹਾ ਨਿੱਘ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ। ਪਹਿਲਾਂ ਨਾਨਾ-ਨਾਨੀ, ਮਾਮੇ-ਮਾਮੀਆਂ ਬੜੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਆਉਂਦੇ ਸਨ। ਮਾਮੇ ਚਾਵਾਂ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਭਾਣਜੇ-ਭਾਣਜੀਆਂ ਲਈ ਕਿੰਨਾ ਕੁਝ ਖਾਣ ਪੀਣ ਲਈ ਲੈ ਕੇ ਆਉਂਦੇ ਸਨ। ਨਾਨੀ ਵੀ ਆਪਣੇ ਦੋਹਤੇ-ਦੋਹਤੀਆਂ ਦਾ ਖਾਸ ਧਿਆਨ ਰੱਖਦੀ ਸੀ। ਅੱਜ ਦੇ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਸਵਾਰਥੀ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਸ ਲਈ ਸਭ ਰਿਸ਼ਤੇ ਨਾਤੇ ਸਿਰਫ ਪੈਸੇ ਦੇ ਰਹਿ ਗਏ ਹਨ। ਮੋਹ ਦੀਆਂ ਤੰਦਾਂ ਟੁੱਟ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਆਪੇ ਵਿੱਚ ਗਲਤਾਨ ਹੋਇਆ ਮਨੁੱਖ ਰਿਸ਼ਤੇ ਨਾਤੇ ਨਿਭਾਉਣੇ ਭੁੱਲਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਦਾ ਪਹਿਲਾਂ ਵਰਗਾ ਉਦਰੇਵਾਂ ਖਤਮ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਮੋਬਾਇਲਾਂ ਅਤੇ ਟੈਲੀਫੋਨਾਂ ਨੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਵਿਚਲੀ ਦੂਰੀ ਨੂੰ ਬਿਲਕੁਲ ਹੀ ਖਤਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਵਧ ਰਹੇ ਵਾਹਨਾਂ ਨੇ ਫਾਸਲੇ ਦੀ ਦੂਰੀ ਖਤਮ ਕਰਕੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਬਿਲਕੁਲ ਨੇੜੇ ਲੈ ਆਂਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਬੱਚੇ ਜਦੋਂ ਚਾਹੁਣ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਥੋੜ•ੇ ਜਿਹੇ ਸਮੇਂ 'ਚ ਮਿਲ ਕੇ ਵਾਪਿਸ ਆ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਪੈਸੇ ਦੀ ਦੌੜ 'ਚ ਪਿਆ ਮਨੁੱਖ ਪਿਆਰ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਠੁਕਰਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹੀ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਬੱਚੇ ਆਪਣੇ ਨਾਨਕੇ ਘਰ ਮਿਲਣ ਤਾਂ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਪਰ ਛੁੱਟੀਆਂ ਬਿਤਾਉਣ ਲਈ ਨਹੀਂ। ਅੱਜ ਵਕਤ ਦਾ ਮੁੱਢਲਾ ਤਕਾਜ਼ਾ ਹੈ ਕਿ ਮੁੱਢ ਕਦੀਮੋਂ ਚੱਲੇ ਆ ਰਹੇ ਪਿਆਰ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਿਆ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਪਿਆਰ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਹੋਰ ਗੂੜ•ੇ ਕਰਨ ਲਈ ਪੂਰੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਜੋ ਨਾਨਕਿਆਂ-ਦਾਦਕਿਆਂ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੇ ਮੋਹ ਦੀ ਮਹਿਕ ਨਾਲ ਸਾਡੀ ਅਤੇ ਸਾਡੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਜਿੰਦਗੀ ਮਹਿਕਦੀ ਰਹੇ।

ਭੱਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਵਿਰਸਾ.........

ਮੋਹਿਤ ਵਰਮਾ

ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ਦੀਆਂ ਸਰਕਾਰਾਂ ਭਾਵੇਂ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰਸੇ ਦੀ ਰਾਖੀ ਲਈ ਜਿੰਨੇ ਮਰਜੀ ਦਮਗਜੇ ਮਾਰੀ ਜਾਣ ਪਰ ਕੌੜੀ ਸੱਚਾਈ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਅੰਗਰੇਜੀ ਵਿਰਸੇ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਨੂੰ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਪਣੇ ਸਿਕੰਜੇ ਵਿੱਚ ਜਕੜ ਰੱਖਿਆਂ ਹੈ । ਸਥਿਤੀ ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਨਿਘਰ ਗਈ ਹੈ ਕਿ ਬਹੁ ਗਿਣਤੀ ਬੰਚਿਆਂ ਨੂੰ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੇ ਅਸਲ ਨਾਂਅ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਪਤਾ । ਪੰਜਾਬ ਦੇ 90 ਫੀਸਦੀ ਸ਼ਹਿਰੀ ਅਤੇ 30 ਫੀਸਦੀ ਪੇਂਡੂ ਬੱਚੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਨਾਂਵਾਂ ਤੋਂ ਅਣਜਾਣ ਹਨ । ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਬੱਚੇ ''ਭੂਆ-ਫੁੱਫੜ'' ਅਤੇ ''ਮਾਸੀ-ਮਾਸੜ'' ਵਰਗੇ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੇ ਨਾਂਵਾਂ ਤੋਂ ਅਣਜਾਣ ਹਨ ਜਦਕਿ ਇਸਦੇ ਉਲਟ ਪੰਜਾਬੀਅਤ ਦੀ ਜੜ ਵੱਢਣ ਵਾਲਾ ਸ਼ਬਦ ''ਆਂਟੀ-ਅੰਕਲ'' ਹਰੇਕ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਤੋਤੇ ਵਾਂਗੂੰ ਰੱਟਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ । ਆਪਣਾ ਸਟੇਟਸ ਉੱਚਾ ਰੱਖਣ ਲਈ ਜਿਆਦਤਰ ਸ਼ਹਿਰੀ ਮਾਪੇ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਫੁੱਫੜ, ਭੂਆ, ਮਾਸੀ, ਮਾਸੜ, ਬੇਬੇ, ਬਾਪੂ ਵਰਗੇ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੇ ਨਾਂਆ ਚੇਤੇ ਕਰਵਾਉਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਆਂਟੀ, ਅੰਕਲ, ਬੜੀ ਮਾਂ ਵਰਗੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਰੱਟਾ ਲਗਵਾਉਂਦੇ ਹਨ । ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਬੱਚੇ ਵੀ ਰੀਸੋ-ਰੀਸ ''ਆਂਟੀ-ਅੰਕਲ'' ਵਾਲਾ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਵਿਰਸਾ ਆਪਣਾ ਕੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਆਧੁਨਿਕਤਾ ਦੇ ਰੰਗ ਵਿੱਚ ਰੰਗੇ ਹੋਣ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਕਰਾਉਂਦੇ ਹਨ । ਮਾਂ, ਬੇਬੇ ਜੀ, ਬੀਬੀ ਜੀ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਮੰਮੀ ਅਤੇ ਬਾਪੂ ਜੀ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ''ਡੈਡੀ'' ਸ਼ਬਦ ਨੇ ਮੱਲ ਲਈ ਹੈ ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਖੁਸ਼ਬੋ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਖਤਮ ਹੋਣ ਲੱਗ ਪਈ ਹੈ ।
 ਅੰਗਰੇਜੀ ਦੇ ਵਧ ਰਹੇ ਪਸਾਰੇ ਨੇ ਸਿਰਫ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੇ ਨਾਂਵਾ ਨੂੰ ਹੀ ਨਹੀਂ ਵਿਗਾੜਿਆ ਸਗੋਂ ਦੂਜੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਅਸਰ ਪਾਇਆ ਹੈ । ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਚਮਚੇ ਦੀ ਥਾਂ ਸਪੂਨ, ਰੁਮਾਲ ਦੀ ਥਾਂ ਹੈਂਕੀ, ਸਿਰਾਹਣੇ ਦੀ ਥਾਂ ਪਿਲੋ ਆਦਿ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨੇ ਲੈ ਲਈ ਹੈ ।
 ਸਾਡਾ ਆਪਣਾ ਵਰਤਾਰਾ ਹੀ ਸਾਡੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਕੁਤਰ ਰਿਹਾ ਹੈ । ਬਹੁ ਗਿਣਤੀ ਪਰਿਵਾਰ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਅੰਗਰੇਜੀ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦਿੰਦੇ ਹਨ । ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਖੁੰਬਾਂ ਵਾਂਗੂੰ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਅੰਗਰੇਜੀ ਸਕੂਲ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰਸੇ ਨੂੰ ਘੁਣ ਵਾਂਗ ਅੰਦਰੋ-ਅੰਦਰ ਖਾ ਰਹੇ ਹਨ । ਪਬਲਿਕ ਜਾਂ ਕਾਨਵੈਂਟ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪੜਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ 1 ਤੋਂ 100 ਤੱਕ ਗਿਣਤੀ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ । 90 ਫੀਸਦੀ ਤੋਂ ਵੱਧ ਬੱਚੇ 1 ਤੋਂ 100 ਤੱਕ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਨੂੰ ਅੰਗਰੇਜੀ ਵਿੱਚ ਬਿਆਨ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ । ਰਾਜ ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਪੜਨ ਵਾਲੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 'ਆਟੇ ਵਿੱਚ ਲੂਣ' ਬਰਾਬਰ ਹੈ ਜਿੰਨਾ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਬੱਚੇ ਅਜਿਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਬਹੁਤਾ ਪੜ ਲਿਖ ਕੇ ਅੱਗੇ ਵਧਦੇ ਹਨ । ਬਹੁਤੇ ਬੱਚੇ ਤਾਂ ਦਸਵੀਂ ਤੱਕ ਅੱਪੜਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਸਕੂਲਾਂ ਨੂੰ ਅਲਵਿਦਾ ਆਖ ਦਿੰਦੇ ਹਨ । ਅਜਿਹੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਲਈ 'ਰੱਬ ਆਸਰੇ' ਛੱਡ ਦੇਣਾ ਹੀ ਬਿਹਤਰੀ ਹੈ ।
 ਸਾਡੇ ਸੂਬੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਰਵਾਇਤੀ ਪੁਰਾਤਨ ਵਿਰਸੇ ਨੂੰ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਟੀ aਵੀ aਚੈਨਲਾਂ ਨੇ ਭਾਰੀ ਖੋਰਾ ਲਾਇਆ ਹੈ । ਗੁਆਂਢ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਹੁਣ ਖਤਮ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ । ਪੰਜਾਬੀ ਮੁਟਿਆਰਾਂ ਹੁਣ ਤ੍ਰਿੰਞਣਾਂ ਵਿੱਚ ਰਲ ਮਿਲਕੇ ਨਹੀਂ ਬੈਠਦੀਆਂ । ਕਿੱਕਲੀਆਂ ਗਿੱਧੇ ਅਤੇ ਤੀਆਂ ਨੂੰ ਟੀ aਵੀ aਸੀਰੀਅਲ ਨਿਗਲ ਗਏ ਹਨ । ਬਜੁਰਗਾਂ ਔਰਤਾਂ ਹੁਣ ਵਿਹਲੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਚਰਖਾ ਕੱਤਣ, ਦੁੱਖ-ਸੁੱਖ ਕਰਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਟੀ aਵੀ aਦੇਖਣ ਨੂੰ ਪਹਿਲ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ ।
 ਵਲਾਇਤੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਉੱਪਰ ਵੀ ਆਪਣਾ ਅਸਰ ਪਾਇਆ ਹੈ । ਪੁਰਾਤਨ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਨੌਜਾਵਨ ਸੁਵਖਤੇ ਉੱਠ ਕੇ ਖੇਤਾਂ ਨੂੰ ਚੌੜੀਆਂ ਛਾਤੀਆਂ ਵਾਲੇ ਜਾ ਕੇ ਹਲ ਜੋੜਦੇ ਸਨ । ਗੱਭਰੂ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਬਣਦੇ ਪਰ ਵਿਦੇਸ਼ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੇਠ ਆ ਕੇ ੁ ਬਹੁ ਗਿਣਤੀ ਗੱਭਰੂ ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਮਾਰ ਹੇਠ ਆ ਚੁੱਕੇ ਹਨ । ਸੁਵਖਤੇ ਉੱਠ ਕੇ ਖੇਤਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਾ ਤਾਂ ਦੂਰ ਦੀ ਗੱਲ ਵਧੇਰੇ ਗੱਭਰੂਆਂ ਨੂੰ ਤੜਕੇ ਉੱਠਣ ਲਈ ਵੀ ਨਸ਼ੇ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਲੈਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ।
 ਭਾਵੇਂ ਅੱਜ ਵਿਸ਼ਵੀਕਰਨ ਦੇ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਦੂਸਰੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨਾਲੋਂ ਅੱਗੇ ਵਧਣ ਲਈ. ਜਮਾਨੇ ਨਾਲ ਕਦਮ ਮਿਲਾ ਕੇ ਚੱਲਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ ਪਰ ਤਸਵੀਰ ਦਾ ਦੂਸਰਾ ਪਹਿਲੂ ਇਹ ਵੀ ਹੈ ਕਿ ਆਪਣਾ ਭੁੱਲ ਕੇ ਦੂਸਰਿਆਂ ਦਾ ਵਿਰਸਾ ਅਪਣਾਉਣਾ ਕਿੱਥੋਂ ਦੀ ਸਿਆਣਪ ਹੈ ?
 ਅਜੇ ਵੀ 'ਡੁੱਲ੍ਹੇ' ਬੇਰਾਂ ਦਾ ਕੁੱਝ ਨਹੀਂ ਵਿਗੜਿਆ । ਖਤਮ ਹੋ ਰਹੇ ਵਿਰਸੇ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਜੇਕਰ ਅੱਜ ਵੀ ਸੁਹਿਰਦਤਾ ਨਾਲ ਯਤਨ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਤਾਂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਅਮੀਰ ਵਿਰਸੇ ਨੂੰ ਖਤਮ ਹੋਣੋਂ  ਬਚਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ । ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਉਹ ਦਿਨ ਦੂਰ ਨਹੀਂ ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਦੂਜੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਗੁਲਾਮ ਬਣ ਕੇ ਰਹਿ ਜਾਵਾਂਗੇ । ਸੋ ਵਕਤ ਦਾ ਮੁੱਢਲਾ ਤਕਾਜ਼ਾ ਹੈ ਕਿ ਵਿਰਸੇ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਸੱਚੇ ਮਨੋਂ ਯਤਨ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਸਾਡੇ ਵਿਰਸੇ ਦਾ ਰੱਬ ਹੀ ਰਾਖਾ ਹੈ ।